Dış Ticarette Menşe Kavramı ve Önemi Hakkında Bilgi Verebilir misiniz

Dış Ticarette Menşe Uygulamaları 

Sorularla Dış Ticarette Menşe Uygulamaları

Menşe Kuralları ve Menşe Kümülasyonu Sistemi

https://ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/serbest-ticaret-anlasmalari/mense-kurallari-ve-mense-kumulasyonu-sistemi

Menşe (Origin) Nedir?

Tercihli veya tercihsiz ticaret anlaşmalarının ortak özelliği, söz konusu düzenlemelerin uygulanabilmesi için malların iktisadi milliyetinin belirlenmesini sağlayan kurallara ihtiyaç duymalarıdır. Bu bakımdan, menşe; eşyanın 'iktisadi milliyeti' olarak tanımlanırken, menşe kuralları da eşyanın hangi ülke menşeli olduğunun belirlenmesini sağlayan spesifik kurallar olarak tanımlanabilmektedir. Kyoto Sözleşmesi'nde menşe kuralı; “ulusal mevzuat veya uluslararası anlaşmalarla belirlenmiş ilkelerden hareketle geliştirilmiş ve bir ülke tarafından eşyanın menşeini tespit etmek amacıyla kullanılan spesifik hükümler” olarak tanımlanmıştır.

Uluslararası ticarette, eşyanın menşe ülkesine bağlı olarak değişen gümrük vergilerinin uygulanması veya belirli ülkeler menşeli eşyanın ithalatta antidamping, telafi edici gümrük vergisi, korunma önlemi veya miktar kısıtlaması gibi ticaret politikası araçlarına tabi olması, eşyanın menşeinin belirlenmesini gerekli kılmaktadır. Bu itibarla, uygulanacak gümrük vergileri ve eş etkili vergiler ile ticaret politikası araçlarının tespitinde eşyanın menşeinin ve tarife sınıflandırmasının bilinmesi gerekmektedir.

Bir eşyanın “menşe ülkesi” ile “geldiği ülke” terimleri farklı şeyleri ifade etmektedir. İkisi her zaman aynı ülke olmayabilir. Mesela; Tunus'ta imal edilen bir eşyayı İsviçre'nin Türkiye'ye ihraç etmesi halinde, eşyanın menşei Tunus, geldiği ülke ise İsviçre'dir. Aynı şekilde, bir ülkede serbest dolaşımda bulunan eşya her zaman o ülke menşeli değildir. Ancak, belli kriterleri karşılayan eşyanın menşe statüsünden bahsedilebilir. Tercihli olmayan ve tercihli olmak üzere iki tür menşe kuralı söz konusudur.

Menşe kurallarına ve ülkemizin dahil olduğu menşe kümülasyon sistemlerine ilişkin detaylı bilgi için tıklayınız.

Türkiye'nin dahil olduğu menşe kümülasyonu sistemleri:

 

Türkiye, halihazırda iki ayrı adet çapraz menşe kümülasyonu sistemine taraf bulunmaktadır:

 

1-Pan Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyonu Sistemi (PAAMK):

 

PAAMK sistemi; Türkiye, Avrupa Birliği (AB), EFTA ülkeleri (İsviçre, Lihtenştayn, İzlanda ve Norveç), Cezayir, Fas, Filistin, İsrail, Lübnan, Mısır, Tunus, Ürdün ve Faroe Adaları'nın dahil olduğu çapraz menşe kümülasyonu esasına dayalı serbest ticaret alanı sistemidir.

Bu kapsamda, ülkemiz; serbest ticaret anlaşması ağını tamamladığı AB, EFTA ülkeleri, Fas, İsrail, Mısır, Tunus ve Ürdün ile tercihli ticarette çapraz menşe kümülasyonu uygulayabilmektedir.

 

2-Batı Balkan Menşe Kümülasyonu Sistemi:

 

Batı Balkan menşe kümülasyonu sistemi; Türkiye, AB, Batı Balkan ülkeleri (Arnavutluk, Bosna-Hersek, Makedonya, Karadağ ve Sırbistan)'nin dâhil olduğu çapraz menşe kümülasyonu esasına dayalı serbest ticaret alanı sistemidir. Bu kapsamda, Türkiye, AB (sadece Gümrük Birliği kapsamındaki ürünler için), Arnavutluk, Bosna-Hersek, Makedonya, Karadağ ve Sırbistan arasında çapraz menşe kümülasyonu uygulanabilmektedir.

 

Batı Balkan menşe kümülasyonu sistemi, Türkiye'nin 4 Kasım 2011 tarihinde imzaladığı Pan Avrupa Akdeniz Tercihli Menşe Kuralları Hakkında Çok Taraflı Bölgesel Sözleşme (Bölgesel Konvansiyon) ile PAAMK sisteminin bir parçası hale gelmektedir.

3-Bölgesel Konvansiyon

 

PAAMK tarafı ülkeler arasındaki ikili veya çok taraflı STA'ların eki menşe protokolleri kaldırılarak, PAAMK sisteminde uygulanan menşe kurallarının çok taraflı bir sözleşmeyle düzenlenmesi maksadıyla hazırlanan 'Bölgesel Konvansiyon' metni; 08-09 Aralık 2009 tarihlerinde Brüksel'de yapılan 8. Avrupa-Akdeniz Ticaret Bakanları Konferansı'nda kabul edilmiştir.

 

Bu çerçevede “Pan Avrupa Akdeniz Tercihli Menşe Kurallarına Dair Bölgesel Konvansiyon”, 15 Haziran 2011 tarihinde Avrupa Komisyonunca imzaya açılmıştır. 4 Kasım 2011'de imzalanan Konvansiyon, 1 Şubat 2014 tarihinde ülkemiz bakımından yürürlüğe girmiştir. Konvansiyon'un Akit Taraflardaki imza/onay süreci aşağıda verilen linkten takip edilebilir:

 

http://www.consilium.europa.eu/en/documents-publications/agreements- conventions/agreement/?aid=2010035

 

Bölgesel Konvansiyon'un uygulamaya konulmasıyla beraber Balkan ülkelerinin, AB ve Türkiye'nin yanında EFTA Devletleriyle de STA'sı olduğundan, halen Türkiye-AB-Batı Balkan ülkeleri arasındaki tercihli ticarette uygulanan çapraz kümülasyonu sistemine EFTA Devletleri ve (Balkan ülkeleriyle STA ağını tamamladığı ölçüde) PAAMK ülkeleri de katılmış olacaktır.

 

Konvansiyon'un taraflarca imzalanması ve onaylanması çalışmalarının 2015 yılı ortasına kadar tamamlanarak, tüm akit taraflar için 2015 yılı Eylül ayında yürürlüğe girmesi hedeflenmektedir. Bu çerçevede, akit tarafların tüm Serbest Ticaret Anlaşmaları Menşe Protokollerinde Bölgesel Sözleşme'ye yapacakları “atıf”ların 2015 yılı sonuna kadar tamamlanması amaçlanmaktadır.

 

Bölgesel Konvansiyon ile menşe kümülasyonu sisteminin yeni ülkelere teşmil edilmesi de hedeflenmektedir. Bu çerçevede, AB'nin STA müzakere sürecini başlatmış olduğu Doğu Ortaklığı ülkelerinin (Ermenistan-Gürcistan-Ukrayna) önümüzdeki dönemde Bölgesel Konvansiyon'a dahil olması beklenmektedir.

 

Diğer taraftan, Bölgesel Konvansiyon eki menşe kurallarının yenilenmesi (revizyon) çalışması fiilen 2011 yılından bu yana devam etmektedir. Revizyon çalışmaları kapsamında, liste kuralları ve Anlaşmanın ana metnindeki hükümlerin gözden geçirilmesi ve gerekirse esnetilmesi hedeflenmektedir. Söz konusu revizyon çalışmalarının 2016 yılı ortasına kadar tamamlanması ve 2017 yılı başında yürürlüğe girmesi öngörülmektedir.

 

Bölgesel Konvansiyon kapsamında ülkeler arasında çapraz menşe kümülasyonu uygulanmasına imkân tanıyan protokollerin yürürlük durumlarını gösteren ekli cetvel için tıklayınız.

 

Menşe kuralları ve menşe kümülasyonu sistemi hakkında daha fazla bilgi edinmek için tıklayınız.

Dış Ticarette Menşe Uygulamaları 

Menşe Gümrük Rehberi

https://gumrukrehberi.gov.tr/kategori/ticari-slemler/mense-hakkinda

Eşyanın menşei neden önemlidir?

 Günümüzde hiçbir ürünün üretim süreci başından sonuna kadar tek bir ülkenin sınırları içinde gerçekleştirilmiyor. Dünyanın her yerinde üreticiler farklı ülkelerden hammadde temin ederek üretim yapıyorlar. Bir ürünün üretimi bir ülkede başlayıp, başka bir ülkede tamamlanabiliyor. Türkiye'de üretilen bir eşyada, yerli girdilerin yanı sıra, pek çok ülkeden ithal edilen girdiler kullanılabiliyor. Tamamen kendi yerli girdilerini kullanarak üretim yapabilen ülke veya tamamen yerli girdiler kullanılarak üretilen bir ürün bulmak giderek zorlaşıyor. Üretim süreçlerinde yaşanan bu değişim, menşe kavramının ve menşe kurallarının uluslararası ticaretteki rolünü ve önemini arttırdı. İki ülke arasında ticarete konu edilen bir eşyadan alınacak vergiler ve eşyanın tabi olacağı ticaret politikası önlemleri, eşyanın menşeine göre belirleniyor ve farklılaşıyor. Günümüzde “eşyanın menşei”, dış ticaretin en kilit kavramlarından birisidir. Çünkü:
- İthalattan alınacak gümrük vergilerinin hesaplanmasında,
- Ticaret politikası önlemlerinin uygulanmasında,
- Dış ticaret istatistiklerinin tutulmasında,
O eşyanın menşe ülkesi esas alınır. Uluslararası ticarete konu olan bir eşyanın menşeinden bahsederken, o eşyanın hangi ülkeden geldiğinden değil, hangi ülkede üretilmiş olarak addedilmesi gerektiğinden bahsettiğimizi hatırlatalım. Eşyanın menşei; eşyanın tarife sınıflandırması ve gümrük kıymeti ile birlikte gümrük vergilerinin hesaplanmasında kullanılan temel faktörlerden biridir.
İthalattan alınacak gümrük vergilerinin hesaplanmasında ve ticaret politikası önlemlerinin uygulanmasında menşe kavramının nasıl belirleyici olduğu konusunda daha detaylı bilgi almak için bu rehberin “İthalat” ve “Vergilendirme” bölümünde verilen bilgileri inceleyebilirsiniz.

Menşe Hakkında

Sorularla Menşe

https://www.ticaret.gov.tr/gumruk-islemleri/sikca-sorulan-sorular/ticari/mense

Menşe

Soru: Menşe nedir? Neden önemlidir?

Cevap: Menşe bir eşyanın ekonomik milliyetidir.Örneğin; Türkiye'de hasat edilen bitkisel ürünler, Türkiye'de doğmuş ve yetiştirilmiş canlı hayvanlar vs. Menşe kavramı önemlidir çünkü eşyanın ithalatı sırasında gümrük vergilerinin hesaplanması, ticaret politikası önlemlerinin uygulanması(gözetim ve korunma önlemleri, miktar kısıtlamaları, anti-damping vergisi vs.) menşe ülkeye göre belirlenmektedir.Ayrıca, dış ticarete ilişkin istatistik tutulması bakımından da menşe önem arzetmektedir.

Soru: Menşe Şahadetnamesi ve EUR.1 Belgesi ne işe yarar?

Cevap: Menşe Şahadetnamesi, eşyanın tercihli olmayan menşe statüsünü kanıtlamaya yarayan bir belgedir. EUR.1 Dolaşım Sertifikası, sertifikası muhteviyatı eşyanın anlaşma kuralları çerçevesinde menşeli olduğunu gösteren, ihracatçı tarafından doldurultuktan sonra Ticaret/Sanayi Odaları tarafından gerekli kontroller yapılarak tespit edilen ve gümrük idaresince vize edilmesini müteakip geçerli olan menşe ispat belgesi olup aramızda tercihli ticaret anlaşması olan ülkelerle yapılan ticarette indirimli tarifeden yararlanmayı sağlar.

Soru:  A.TR Belgesi ile EUR.1 Belgesi arasında ne fark vardır?

Cevap: A.TR Dolaşım Belgesi; 2006/10895 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına göre, Türkiye veya Topluluk'ta serbest dolaşımda bulunan eşyanın Gümrük Birliği çerçevesinde tercihli rejimden yararlanabilmesini sağlamak üzere, gümrük idaresince ya da bu idare tarafından yetki verilmiş kuruluşlarca düzenlenip gümrük idaresince vize edilen belgedir. A.TR Dolaşım Belgesi, eşyanın serbest dolaşım durumunda olduğunu gösteren bir belge olup eşyanın menşeini göstermez. EUR.1 Dolaşım Belgesi ise eşyanın menşeini kanıtlamaya yarayan bir belgedir.

Soru: Menşe Şahadetnamesi düzenlenmesi mecburi midir?

Cevap: İhracatta menşe şahadetnamesi düzenlenmesi mecburi değildir, ithalatçı ülkenin o eşya için menşe şahadetnamesi araması halinde düzenlenir. İthalatta ise, Gümrük Yönetmeliği'nin 205 inci maddesinin dördüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak kaydıyla, menşe esaslı ticaret politikası önlemlerine, ilave gümrük vergisine veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülüklere tabi eşyanın serbest dolaşıma girişinde önlemin, ilave gümrük vergisinin veya mali yükümlülüklerin uygulanmaması için eşyanın söz konusu uygulamalara tabi ülke menşeli olmadığını veya başka bir ülkede gördüğü değişiklik ve işlemler dolayısıyla o ülke menşeli sayılmaması gerektiğini tevsik etmek üzere menşe ülkenin veya ihracatçı ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenmiş olan menşe şahadetnamesinin ibraz edilmesi gerekir.

Menşe kurallarına mevzuatta yer alan maddeler şunlardır:

  • Gümrük Kanunu md.17-18-19-20-21-22 
  • Gümrük Yönetmeliği md. 29-33-34-35-36-37-38-39-40-41-42

Konuyla İlgili Ayrıntılı Bilgi İçin :

Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü ve Gümrük Müdürlükleri

Eskişehir Yolu Yerleşkesi

Aşağıdaki iletişim yollarından biri ile bize ulaşabilirsiniz:

Adres : Dumlupınar Bulvarı No: 151 Eskişehir Yolu 9. Km. 06530 Çankaya / ANKARA

Tel : 0312 449 10 00

Gümrükler Genel Müdürlüğü : https://ggm.ticaret.gov.tr/data/5d26fdf513b8751220b527b1/13.01.2020%20GGM%20Telefon_web.pdf

Gümrük Bölge Müdürlükleri : https://www.ticaret.gov.tr/data/51dd2410487c8e23a00c4ea7/b%C3%B6lge-m%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BCkleri.pdf