Temel İhracat Prosedürleri ve Belgeler

İHRACATI DÜZENLEYEN MEVZUAT

20.12.1994 tarih ve 22147 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4059 Sayılı "Hazine Müsteşarlığı ile Dış Ticaret Müsteşarlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun" ile ihracata dair mevzuatın hazırlanması görevi Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracat Genel Müdürlüğüne verilmiştir. Yine aynı Kanuna göre kamu kurum ve kuruluşlarına çeşitli mevzuatla verilmiş yetkilerin kullanımında, ihracata ilişkin politikaların uygulanmasına dair esasları düzenlemek ve uygulamalarla ilgili kuruluşlar arasında koordinasyonu temin etmek de İhracat Genel Müdürlüğünün görevleri arasında bulunmaktadır.

Söz konusu görevler çerçevesinde Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlık tarafından yürütülen, İhracat Rejimi Kararı ile bu Karara istinaden yayımlanan İhracat Yönetmeliği ve Tebliğler, dar anlamda ihracat mevzuatını oluşturmaktadır.

Halen yürürlükte bulunan 22.12.1995 tarih ve 95/7623 sayılı İhracat Rejimi Kararı'nda esas olarak; ihracatta yetkili merciin Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu bakanlık olduğu ifade edilerek bakanlığın bu konudaki yetkileri sayılmakta, kanun, kararname ve uluslararası sözleşmelerle ihracı yasaklanmış mallar dışında kalan bütün malların ihracının bu karar çerçevesinde serbest olduğu (Karar'ın 3. maddesinin (b) bendinde sayılan nedenlerle getirilecek kısıtlama ve yasaklamalar hariç olmak üzere) belirtilmektedir.

Söz konusu Karar uyarınca düzenlenen, 06.06.2009 tarih ve 26190 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İhracat Yönetmeliği ve ilgili tebliğlerle de, ihracat işlemlerinde uyulması gereken esaslar hüküm altına alınmıştır.

Bunlar dışında, ihracatı çeşitli aşamalarda doğrudan ilgilendiren düzenlemelerin bazıları şöyle sıralanabilir:

-Gümrük Kanunu, Gümrük Yönetmeliği, ilgili Tebliğler ve Genelgeler,
-İhracatı Teşvik Kararı ve Tebliği,
-Türkiye İhracatçılar Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun ve Yönetmelik,
-Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu, 32 Sayılı Karar ve buna ilişkin Tebliğler,
-Ülkemizce taraf olunan ikili veya çok taraflı anlaşmaların ilgili hükümleri,
-Çeşitli bakanlıkların kendi mevzuatları uyarınca ihracatla ilgili olarak yaptıkları çeşitli düzenlemeler,
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Genelgeleri.

İHRACAT
(İhracat Yönetmeliği'nin 4. Maddesinin (d) bendine göre)

Bir malın, yürürlükteki ihracat mevzuatı ile gümrük mevzuatına uygun şekilde Türkiye gümrük bölgesi dışına veya serbest bölgelere çıkarılması ya da Dış Ticaret Müsteşarlığınca ihracat olarak kabul edilecek diğer çıkış ve işlemlerdir.

İHRACATÇI
(İhracat Yönetmeliği'nin 4. Maddesinin (e) bendine göre)

En az bir İhracatçılar Birliğine üye olan, vergi numarasına sahip gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel kişilik statüsüne sahip olmamakla birlikte yürürlükteki mevzuat hükümlerine istinaden hukuki tasarruf yapma yetkisi tanınan ortaklıklardır.

NASIL ÜYE OLUNUR?

06.06.2009 tarih ve 26190 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İhracat Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (e) bendine ve 5910 sayılı Türkiye İhracatçılar Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'un 4. maddesine göre İhracatçıların, İhracatçı Birliğine üye olmaları zorunludur. Üyelik için herhangi bir Genel Sekreterlik ya da irtibat bürosuna aşağıdaki belgeler ve "giriş aidatı" (200 TL.) ücretiyle başvurmak gerekmektedir.

1-Vergi Mükellefiyet Yazısı (İlgili Vergi Dairesinden)

Gerçek kişiler için (T.C. Kimlik numarasının yer aldığı) nüfus cüzdanı fotokopisi

2-İmza Sirküleri

3-Tüzel firmalar için Ticaret Sicil Gazetesi Fotokopisi, Ortaklıklar için durumlarını belirtir ortaklık sözleşmesi

4-Üyelik formu ve Taahhütname

Giriş aidatının ödendiği yılı takip eden yıllarda Yıllık Aidat ödenir. Yıllık Aidatlar yılın ilk üç ay içerisinde (01 Ocak-31 Mart tarihleri arasında) ödenmektedir.

Beyanname onayı sırasında, İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterlikleri tarafından, beyanname toplam bedeli üzerinden %0,05- %0,1 arasında değişen oranlarda Nispi Aidat tahsil edilir. Ayrıca belli ürünlerde, %0,02- %0,1 arasında değişen oranlarda Tanıtım Fonu kesintileri alınmaktadır.

ONAYLANMIŞ KİŞİ STATÜSÜ

2 Seri No'lu Gümrük Genel Tebliği'ne (Basitleştirilmiş Usul) göre Gümrük Yönetmeliği'nin 17B ve 17C maddelerinde belirlenmiş koşulları sağlayan, gümrük mevzuatına göre Türkiye gümrük bölgesinde yerleşik gerçek ve tüzel kişilere, gümrük mevzuatı kapsamında belirlenen basitleştirilmiş usuller, uygulama ve yetkilerden yararlanmak üzere Gümrük Müsteşarlığınca A, B veya C sınıfı onaylanmış kişi statüsü tanınır.

Tebliğde belirtilen koşulları sağlayan Onaylanmış Kişi Statü Belgesi sahiplerine, belgelerinin geçerlilik süresi boyunca; eksik beyan usulü, kısmi teminat, Onaylanmış İhracatçı Yetkisi, ertelenmiş kontrol uygulamasından yararlanma hakkı ve götürü teminat yetkisi gibi imkanlar sağlanmaktadır.

ONAYLANMIŞ İHRACATÇI YETKİSİ

2 Seri No'lu Gümrük Genel Tebliği kapsamında Onaylanmış Kişi Statü Belgesi sahibi firmalara Gümrük Müsteşarlığınca Onaylanmış İhracatçı yetkisi verilebilmektedir. Onaylanmış İhracatçı yetkisi sahibi firmalar, A.TR dolaşım belgelerini, onaylanma ve vize işlemi için gümrük idarelerine ibraz etme zorunluluğu olmadan düzenleyebilmektedir.

A veya B sınıfı Onaylanmış Kişi Statü Belgesi sahibi firmalar, 7 Seri No'lu Gümrük Genel Tebliği'ne (Uluslararası Anlaşmalar) göre Onaylanmış İhracatçı yetkisi kazanması halinde, gümrük idarelerince vize işlemine gerek olmadan fatura beyanı veya EUR-MED fatura beyanı düzenleyebilmektedir.

SEKTÖREL DIŞ TİCARET ŞİRKETLERİ

Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerin (KOBİ) ihracat sektörü içinde bir organizasyon altında toplanarak dünya pazarlarına yönlendirilmesi amacıyla; ihracat ve ilgili konularda (finansman, tedarik, nakliye, sigorta, gümrükleme v.b.) hizmet sağlayarak, dış ticarette uzmanlaşmalarını ve bu suretle daha etkin faaliyet göstermelerini teminen kurulan şirketlere, Dış Ticaret Müsteşarlığınca "Sektörel Dış Ticaret Şirketi (SDŞ) Statüsü" verilmektedir.

SDŞ'ler KDV iadelerinde, Dahilde İşleme Rejiminde ve Eximbank kredilerinde teminat kolaylığı ve avantajlar, Tecil-Terkin uygulamasında ayrıcalık ve ihracata yönelik devlet yardımlarında bazı avantajlardan yararlanmaktadır.

DIŞ TİCARET SERMAYE ŞİRKETLERİ

Ödenmiş sermayeleri en az 2 milyon TL olan ve bir önceki takvim yılında gümrük beyannamesi bazında; en az (FOB) 100 milyon ABD doları veya eş değerdeki fiili ihracatı gerçekleştiren (transit ve bedelsiz ihracat hariç) anonim şirketlere, Dış Ticaret Müsteşarlığınca "Dış Ticaret Sermaye Şirketi" statüsü verilebilmektedir.

Dış Ticaret Sermaye Şirketleri; KDV iadelerinde, Dahilde İşleme Rejiminde ve Eximbank kredilerinde teminat kolaylığı, Eximbank kredilerinde indirimli faiz uygulaması, Tecil-Terkin uygulamasında ayrıcalık, ihracata yönelik devlet yardımlarında bazı avantajlar ve Onaylanmış Kişi Statüsü edinmek yoluyla, gümrük işlemlerinde sürat ve kolaylıklardan yararlanmaktadır.

İHRACATTA BAŞLICA RİSKLER

ALICI RİSKİ: Mal bedelini kasıtlı olarak ödemez, ödeme güçlüğüne düşebilir, iflas edebilir, faaliyetine son verilebilir, siparişi üretimden sonra iptal edebilir, malları kendi gümrüğünden çekmeyebilir.

ÜLKE RİSKİ: Alıcının bulunduğu ülkenin istikrarsız bir bölgede bulunması, kanun ve kararların değişebilmesi, iç karışıklık çıkması, sivil ayaklanmalar, etrafındaki ülkelerde savaş çıkması, abluka altına alınması, diğer ülkelerce ambargo uygulanması.

TAŞIMA RİSKİ: Malların taşıma esnasında kaza ya da çalınması ile zarar görmesi ya da yok olması riskidir.

KUR RİSKİ: Vadeli satışlarda dövizlerin geleceği tarihteki kurların tahmin edilememesi ya da dalgalı kur ortamında yüksek kurlardan verilen fiyatların kurların düşmesi ile ihracatçıya zarar vermesidir.

BANKA RİSKİ:Yurtdışından gelen dövizleri zamanında haber vermemesi, ihracat belgelerinin dikkatli incelememesi ya da kaybetmesi, karşı bankanın ihracat dokümanlarını mal bedelinin tahsil etmeden salıvermesidir.

  • ALICI HAKKINDA ARAŞTIRMA YAPILMALIDIR.
  • İYİ BİR SÖZLEŞME YAPILMALIDIR: Alıcının vermiş olduğu siparişi mutlaka yazılı olarak almak, gerekirse sözleşme yapmak, peşin ödemeli çalışmak ya da kısmi avans almak, akreditifli ödeme ile çalışmak, alıcı hakkında bankalar kanalı ile araştırma yaptırmak ya da banka teminatı almak alıcı riskini azaltabilir.
  • İHRACAT KREDİ SİGORTASI YAPILMALIDIR: Ülke riskini azaltmak için Eximbank ihracat kredi sigortası yaptırmak bu riski azaltabilir.
  • TAŞIMA SİGORTASI YAPILMALIDIR: Malların yolda zarar görmesini önlemek için sigorta mutlaka yapılmalıdır (All Risk)
  • GEREKİYORSA GÖZETİM ŞİRKETİYLE İHRACAT YOLUNA GİDİLEBİLİR.
  • TÜREV ÜRÜNLERİNDEN FAYDALANILMALIDIR

Vadeli alacaklarda kur riski bankalar ile yapılacak vadeli döviz alım satım sözleşmesi ile giderilebilir. Bankalar ile yapılacak bir sözleşme ile ileri tarihteki kur sabitlenebilir. Ayrıca Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasından (VOB) yararlanılabilir.

Factoring, forfaiting, leasing gibi alternatif finansman yöntemlerinden yararlanmak risklerden korunmakta fayda sağlayabilir.

İHRACI YASAK VE ÖN İZNE BAĞLI MALLAR

Piyasalarda meydana gelen olağan dışı bir gelişme, ihracata konu malda görülen yetersizlik, kamu güvenliği, kamu ahlakı, insan sağlığı, hayvanların, bitkilerin veya çevrenin korunması amacına yönelik tedbirler, sanatsal, tarihi ve arkeolojik değer taşıyan metanın korunması nedenleriyle ihracata kısıtlama veya yasaklama getirmeye ve gerektiğinde ihracatı izne veya kayda bağlamaya Dış Ticaret Müsteşarlığı yetkilidir.
İhracı yasak ve ön izne bağlı mallar, (96/31) sayılı İhracı Yasak ve Ön İzne Bağlı Mallara İlişkin Tebliğ Ek'inde yer alan listede sıralanmıştır.

İHRACAT ŞEKİLLERİ VE ESASLARI

Ön İzne Bağlı İhracat:

İhracı uluslararası anlaşma, kanun, kararname ve ilgili sair mevzuat uyarınca belli bir merciin ön iznine bağlı malların ihracatında, ilgili mercilerden ön izin alındıktan sonra ihracat mevzuatı hükümleri uygulanır.

Kayda Bağlı İhracat:

İhracı kayda bağlı mallar, Dış Ticaret Müsteşarlığınca yayımlanan Tebliğ ile belirlenir. İhracı Kayda Bağlı Mallara İlişkin Tebliğ kapsamındaki malların ihracından önce gümrük beyannamelerinin İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince kayda alınması gerekir.

Konsinye ihracat:

Kesin satışı daha sonra yapılmak üzere yurt dışındaki alıcılara, komisyonculara, ihracatçının yurt dışındaki şube veya temsilciliklerine mal gönderilmesidir.

Offset:

Kamu kuruluşları tarafından açılan uluslararası ihaleler çerçevesinde, ihaleyi kazanan firma veya kuruluş tarafından, Türkiye'de üretilen malların, gelir ve giderleri Türkiye'de kaydedilen yurt dışı müteahhitlik hizmetlerinin ve diğer hizmetlerin yeni alıcılara ihracatı veya mevcut alıcılara yönelik ihracat artışı ile taahhüt gereğince Türkiye'nin mevcut ihracat potansiyelinin geliştirilmesine yönelik Dış Ticaret Müsteşarlığınca onaylanan diğer işlemlerdir.

Takas:

İhraç veya ithal edilen mal veya hizmet bedelinin, kısmen veya tamamen mal, hizmet veya döviz ile karşılanması işlemidir.

Ticari Kiralama:

Malların kira bedeli karşılığı belirli bir süre kullanılmak üzere geçici olarak Türkiye gümrük bölgesi dışına veya serbest bölgelere çıkarılmasıdır.

Transit Ticaret:

Yurt dışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmadan ya da antrepodan satın alınan malın, ülkemiz üzerinden transit olarak veya doğrudan doğruya yurt dışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmaya ya da antrepoya satılmasıdır.

Yurt Dışı Fuar ve Sergilere Katılım ve İhracat:

Uluslararası ticari fuarlara ve sergilere, gerek ülkemizi temsilen ulusal düzeyde gerekse bireysel olarak katılacak firma ve kuruluşlarca yurt dışına gönderilecek bedelli veya bedelsiz mallar ile yurt dışında düzenlenecek bilim, sanat, kültür veya tanıtım amaçlı fuar/sergi, konferans, seminer gibi etkinliklere kişi veya kuruluşlarca gönderilecek bedelli veya bedelsiz malların yurt dışına çıkışıyla ilgili başvurular doğrudan ilgili gümrük idarelerine yapılır.

Uluslararası ticari fuar ve sergilerde sergilenmek üzere yurt dışına çıkarılan malların kesin satışına ilişkin talepler, geçici çıkışa esas gümrük beyannamesinin İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince onaylanmasını müteakip gümrük idarelerince sonuçlandırılır.

İthal Edilmiş Malların İhracı:

Gümrük mevzuatı çerçevesinde serbest dolaşıma girmiş yeni veya kullanılmış malın ihracı genel esaslar çerçevesinde yapılır. Ancak, ihracatın desteklenmesine yönelik mevzuat, yatırım mevzuatı ile gümrük mevzuatının mahrecine iade hükümleri saklıdır.

Serbest bölgelere yapılacak ihracat:

Serbest bölgelere yapılacak ihracat, ihracat mevzuatı hükümlerine tabidir. Ancak, Dahilde İşleme Rejimi, KDV uygulamaları ve Türkiye İhracat Kredi Bankası uygulamalarına dair mevzuat hükümleri saklıdır.

Bedelsiz İhracat:

Karşılığında yurt dışından bir ödeme yapılmaksızın yurt dışına mal çıkarılmasıdır.
Gerçek veya tüzel kişiler tarafından götürülen veya gönderilen hediyeler, numuneler ile reklam ve tanıtım malları, yeniden kullanıma veya geri dönüşüme konu ithal edilmiş mal ve ambalaj malzemeleri, daha önce ihraç edilmiş malların bedelsiz gönderilmesi ticari örf ve adetlere uygun parçaları, fireleri ile garantili olarak ihraç edilen malların garanti süresi içinde yenilenmesi gereken parçaları, insani yardım malzemeleri vb. eşyalar bedelsiz olarak ihraç edilebilmektedir.
Bedelsiz ihracat başvuruları ürünün özelliği ve değerine göre ilgili gümrük idaresi ya da İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliklerine yapılır.

BAVUL TİCARETİ

2008/12 Sayılı Tebliğ'in 2'nci maddesinin (ç) bendi uyarınca, turistler ülkelerine dönüşlerinde herhangi bir miktar ve değer kısıtlaması olmaksızın ülkemizden satın aldıkları malları beraberlerinde götürebilmektedir. Bu tür satışlar Bavul Ticareti olarak nitelendirilmektedir.

Turistlere ve yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşlarına fatura karşılığında yapılan satışlarda, malın yurt dışına çıkışının gümrük idarelerince tespiti kaydıyla, ihracatta olduğu gibi Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 11/1-b maddesinde düzenlenen KDV istisnasından yararlanmaları mümkün bulunmaktadır.

Bavul ticaretinin belgeli mal ticaretine dönüştürülerek ihracat sayılmasına yönelik olarak, 61 Seri No'lu Katma Değer Vergisi Genel Tebliği'ne paralel bir şekilde, Türkiye'de ikamet etmeyenlere Özel Fatura düzenlenmek suretiyle yapılacak satışları ihracat olarak kabul eden ihracat 2003/3 Sayılı Tebliğ halen yürürlüktedir.

2003/3 Sayılı Tebliğ uyarınca, Maliye Bakanlığından "Türkiye'de İkamet Etmeyenlere Döviz Karşılığı Satışlarda Katma Değer Vergisi İhracat İstisnası İzin Belgesi" alanların, özel fatura düzenlemek suretiyle (Katma Değer Vergisi tahsil etmeden) yapacakları satışlar;

a) Özel fatura kapsamı eşyanın yurt dışı edildiğinin tespiti amacıyla özel faturanın ilgili gümrük idaresinde onaylatılması,

b) Mal bedeli dövizlerin, aracı banka veya özel finans kurumlarına satılarak döviz alım belgesi düzenletilmesi,

kaydıyla,

mer'i İhracat Yönetmeliği'nin 4'üncü maddesinin (d) bendine istinaden ihracat olarak kabul edilir.

Ayrıca, ilgili gümrük idarelerince ve ihracatçı birliklerince onaylanmış özel faturaların 4'üncü nüshası gümrük beyannamesi yerine kabul edilerek, belgesiz ihracat kredileri, dahilde işleme izni, dahilde işleme izin belgesi ve vergi, resim ve harç istisnası belgesi (ihracatı teşvik belgeleri dahil ) ile ilgili işlemlerde döviz alım belgesi ile birlikte ihracat taahhütlerinin kapatılmasında kullanılabilmektedir.

YURT DIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ

Yurt dışında üstlenilen inşaat, tesisat, montaj, mühendislik, proje, müşavirlik, işletme, bakım ve onarım gibi işlerle ilgili her türlü makine, teçhizat ve ekipmanın geçici ihracatına ilişkin başvurular ile üstlenilen projede kullanılacak inşaat malzemeleri ve işçilerin ihtiyacı olan tüketim maddelerinin geçici ve kesin ihracatına ilişkin başvurular, Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetleri kapsamında yapılabilmektedir.

Bunun için, gerekli belgelerle birlikte, Dış Ticaret Müsteşarlığı Anlaşmalar Genel Müdürlüğü Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetleri Dairesine başvurulması gerekmektedir. Bu kapsamda geçici çıkış eşyasının ihracatı için İhracatçılar Birliklerine üyelik gerekmemekte olup kesin ihracatlarda üyelik gerekmektedir.

BİRLİK ONAYINA TABİ OLAN/OLMAYAN İHRACAT TÜRLERİ

06.06.2006 tarihli ve 26190 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış bulunan İhracat Yönetmeliği'ne göre hazırlanan "Birlik Onayına Tabi Olan/Olmayan İhracat Türleri"ni gösteren liste, Gümrükler Genel Müdürlüğünün İhracat Rejimi ile ilgili 01.08.2007 tarihli 22450 sayılı tasarruflu yazısı ile duyurulmuştur.

İHRACATTA DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR NELERDİR?

  • Ürün
  • Kayda Bağlı
  • Ön İzne Bağlı
  • Yasak

Ülke

Ambargo Uygulanan Ülkeler;

  • BM Kararları Uyarınca (İran)
  • Tek Taraflı Olarak Uygulanan (Ermenistan, Güney Kıbrıs Rum Kesimi)

Kambiyo

  • Genel Hükümler
  • İstisnalar

GÜMRÜK ÇIKIŞ BEYANNAMESİ ONAY İŞLEMLERİ

A)  Otomasyona geçen fakat kağıtsız ortama geçmeyen (yarı otomatik) gümrük idarelerinden gümrük beyanname onay işlemleri 2 şekilde yapılmaktadır.

 1-     EDİ ve E-Birlik programı olan firmaların yaptığı işlemler: Bu programa sahip olan firmalar ( ya da vekalet verdikleri gümrük müşavirleri) kendi bürolarındaki bilgisayardan elektronik ortamda gümrüğe ve birliğe gitmeden onay işlemlerini tamamlatabilir, nihai olarak gümrükten mallarını ihraç edebilirler. Bu programla firmalar kendi ofislerinden Türkiye’nin herhangi bir yerinde bulunan ve otomasyonda olan gümrük idaresinden, elektronik ortamda, önce gümrükten sonra birlikten en sonunda da tekrar gümrükten tescil alabilir ve herhangi bir birlikten de işlem yaptırabilir. Program sayesinde gümrüğe-birliğe git gel işlemleri ortadan kaldırılmıştır.

 2-     Manuel işlemler: Yukarıda bahsedilen programı olmayan firmalar öncelikle gümrük idarelerinin veri giriş salonlarına giderek gümrük bilgisayarına beyanlarını yaparlar. Daha sonra yanlarında getirdikleri boş beyannameyi gümrükteki yazıcıya takarak döküm alırlar. Tescil numarası alarak dökülen beyannameler işlem görmek üzere herhangi bir Birliğe veya irtibat bürosuna götürülür. Birlik tarafından onaylanan beyanname tekrar gümrüğe götürülerek gümrük işlemleri tamamlanır.

B)  Otomasyona ve kağıtsız ortama geçen (tam otomatik) gümrük idarelerinden gümrük beyanname onay işlemleri 2 şekilde yapılmaktadır.

 1-     Gümrük e-imza ve E-Birlik  şifreleri olan firmaların yaptığı işlemler: Bu şifrelere sahip olan firmalar ( ya da vekalet verdikleri gümrük müşavirleri) kendi bürolarındaki bilgisayardan elektronik ortamda gümrüğe ve birliğe gitmeden once birlik daha sonra gümrük onay işlemlerini tamamlatabilir ve nihai olarak gümrükten mallarını ihraç edebilirler. Bu şifrelerle firmalar kendi ofislerinden Türkiye’nin herhangi bir yerinde bulunan ve otomasyonda olan gümrük idaresinden tescil olabilir ve herhangi bir birlikten de işlem yaptırabilir. Program sayesinde gümrüğe-birliğe git gel işlemleri ortadan kaldırılmıştır.Firmalar isterlerse sadece e-gümrük ve e-birlik şifrelerini temin ederek web ortamında (internetten) beyanname onay işlemlerini sonuçlandırabilmektedirler.

 2-      Manuel işlemler: Yukarıda bahsedilen programı, e-birlik ve e-imza şifreleri olmayan firmalar, öncelikle İBGS irtibat bürolarına giderler ve yanlarında getirdikleri doldurulmuş gümrük beyannamelerinin İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterlikleri irtibat bürosu elemanı tarafından girişlerini ve e-birlik onaylarını sağlarlar.  Gümrük beyannamesinin ön tescil ve tescil işlemleri tamamlandıktan sonra diğer gümrük işlemleri tamamlanır.

 C) Otomasyona Geçmeyen Gümrük İdarelerinde Yapılan İşlemler

             Otomasyona geçmeyen gümrük idarelerinden yapılacak işlemlerde öncelikle gümrük idaresine gitmeye gerek yoktur. Kendi ofislerinde elle veya daktilo ile doldurdukları beyannameleri önce herhangi bir birliğe veya irtibat bürosuna götürerek ıslak imza ve kaşe yaptırmaları gerekir. Firma daha sonra bu beyannameyi işlem  göreceği ve otomasyon olmayan gümrüğe götürerek ihracat işlemini gerçekleştirir.

İHRACATTA DÜZENLENEN BELGELER

1-İhracatçı veya Gümrük Müşaviri (Talimat)

2-Proforma Fatura

3-Fatura (Navlun Faturası, Konsolosluk Faturası, Tasdikli Fatura, Özel Fatura)

4-Beyanname

5-Çeki Listesi (Koli/Ambalaj Listesi)

6-Invoice - Packing List

7-Dolaşım Belgeleri (A.TR, EUR.1, EUR-MED, Menşe Şahadetnamesi, Form A)

8-Hayvan İhracatına İlişkin Sağlık Raporu

9-Uluslararası Orijin ve Bitki Sağlık Sertifikası

10-Gıda Güvenliği/Sağlık Sertifikası

11-Müze Ekspertiz Raporu

12-Kontrol Belgesi

13-Ticari Kalite Denetim Yeterlik Belgesi

14-Doğal Arı Balı Analiz Belgesi

15-Gözetim Belgesi

16-CITES Belgesi

17-Borsa Tescil Beyannamesi

18-Radyasyon Analiz Belgesi

19-Helal Belgesi, Koşer Sertifikası

20-Taşıma Belgeleri, Konşimento (Deniz Konşimentosu-Marine/Ocean Bill of Lading, Havayolu Konşimentosu-Airwaybill, Demiryolu Hamule Senedi, Karayolu Taşıma Belgesi-Road Waybill/CMR, Tır Karnesi vb.)

İhracat Gümrükleme Talimatı

İhracatçı firma, gümrükleme işlemlerini kendisi yürütebileceği gibi bunun için vekalet vererek bir gümrük müşavirini görevlendirebilir.

İhracatçı firma gümrükleme işlemini gümrük müşaviri aracılığıyla yürütecekse yapılacak işleri açıklayan İhracat Gümrükleme Talimatını hazırlayarak gümrük müşavirine verir. Talimat; gönderici, alıcı, taşıma şekli,nakliyeci, ödeme şekli, teslim şekli gibi ihracatta gereken tüm bilgileri kapsar. Bu talimattaki bilgiler esas alınarak gümrükleme işlemine başlanır.

Proforma Fatura

Proforma fatura bir teklif faturasıdır. Hiç bir mali yükümlülük yaratmamaktadır. En önemli amacı, ihracatçının ürününün bu fatura ile ithalatçıya teklif edilmesidir. Alıcının ön hazırlık yapabilmesi için önemli olan bu faturalar, kesin fatura niteliği taşımaz. Satış akreditifli yapılacaksa, ihracatçı proforma fatura düzenlemek zorundadır. Ayıca yurt dışında düzenlenen sergi ve fuarlarda sergilenmek üzere Türkiye Gümrük Bölgesinden geçici olarak çıkarılacak eşyaya ilişkin kesin satış faturası aranmayarak, proforma fatura ile çıkış işlemi yapılabilmektedir.

Teklif yapmak isteyen firma kendi başlıklı kâğıdına hazırlayacağı proforma fatura üzerinde en azından; alıcının adı, adresi, proforma fatura tarih ve numarası, "PROFORMA FATURA" ibaresi, takribi mal miktarı, detaylı açıklaması, paketleme özellikleri, nakliye özellikleri, sevkiyat periyodu, tahmini yükleme ve boşaltma limanları, malın menşei, birim ve toplam fiyat ile ilgili bilgileri mutlaka belirtmelidir. Proforma faturada belirtilen satış koşullarının alıcı tarafından uygun bulunması durumunda, alıcının verdiği sipariş üzerine proforma fatura kesin satış faturasına dönüştürülür.

Resmi Fatura

Fuar eşyasının geçici çıkışında Proforma Fatura ile çıkış işlemi yapılmaktadır. Geçici Fuar çıkışları haricinde gümrükleme işlemi sırasında Resmi Fatura (Orijinal Fatura) zorunludur. Fatura üzerinde malın cinsi, miktarı, birim fiyatı, toplam değer, döviz cinsi bilgilerinin bulunması zorunludur. Orijinal Fatura döviz ya da TL olarak kesilebilir. KDV belirtilmez. İşlem tamamlandıktan sonra faturanın asıl nüshası gümrükte kalır.

Beyanname

İhracatçı firma ya da talimat ve faturadaki bilgiler esas alınarak gümrük müşaviri tarafından düzenlenip, ilgili ihracatçı birliğinden tasdik edildikten sonra, ekine fatura, çeki listesi, varsa A.TR., EUR.1, Menşe Şahadetnamesi gibi belgeler eklenerek gümrüğe ibraz edilir. Bitkisel ve hayvansal ürünler, tarihi eser sınıfına girebilecek eşya gibi özellik taşıyan ürünlerde ilgili kurumlardan alınan belge ve raporlar da beyannameye eklenir.

Çeki Listesi (Koli/Ambalaj Listesi)

Eşyaların ambalaj türünü, kaplarda bulunan eşyaların cinslerini ve miktarlarını göstermek amacıyla düzenlenen bir belgedir. Ambalajların brüt ve net ağırlıkları ile sıra numaraları da belirtilir.

Invoice, Packing List

Türk gümrüğü için hazırlanan Fatura (Invoice) ve Çeki Listesinin (Packing List) alıcı ülke gümrüğü ve alıcı için yabancı dilde düzenlenmiş halidir. İşlemler bittikten sonra asılları alıcı firmaya gönderilir.

Dolaşım ve Menşe Belgeleri (A.TR, EUR.1, EUR-MED, Menşe Şahadetnamesi, Form A)

İthalatçının tercihli rejimden faydalanabilmesi için, ihracat yapılan ülkeye göre; A.TR, EUR.1 ya da EUR-MED dolaşım sertifikaları düzenlenir.

A.TR belgesi; sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinin AB'ye ihracatında, EUR.1 belgesi; Avrupa Kömür Çelik Topluluğu (AKÇT) kapsamı ürünlerin ve tarım ürünlerinin AB'ye ihracatında, Serbest Ticaret Anlaşması (STA) imzalanan ancak Pan Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyonu (PAAMK) Sistemi'ne dahil olmayan ülkelere yapılan ihracatta, EUR-MED belgesi; tarım ürünlerinin AB'ye ihracatında ve PAAMK Sistemi'ne dahil ülkeler arasında, aynı menşe kurallarına Sahip STA'lar kapsamında yapılan ihracatta düzenlenir.

Menşe Şahadetnamesi, ihraç edilecek malın menşeini yani üretildiği yeri, hangi ülkeye ait olduğunu gösteren belgedir. İhracatçı tarafından ithalatçı ülkenin belirlediği şekilde hazırlanır.

Genelleştirilmiş Tercihler Sisteminin (GTS) sağladığı tavizli gümrük oranlarından yararlanılması için, preferans tanıyan ülkelere yapılacak ihracatta özel bir menşe şahadetnamesi (Form A) düzenlenmesi gerekmektedir. Ülkemiz bu sistem çerçevesinde ABD, Avustralya, Kanada, Japonya, Yeni Zelanda, Rusya Federasyonu preferanslarından yararlanmaktadır.

Dolaşım ve menşe belgelerinin boş formları Ticaret Odalarından alınmakta, doldurulduktan sonra Ticaret Odası ve Gümrük İdarelerine onaylatılmaktadır.

Hayvan İhracatına İlişkin Sağlık Raporu

Canlı Hayvan ve hayvansal menşeli ürünlerin ihracatında Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarım İl Müdürlüklerine başvurularak alınır. Beyanname ekinde gümrüğe ibraz edilir. İşlemler tamamlandıktan sonra Gümrük tarafından tasdik edilen asıl nüsha alıcıya gönderilir.

Uluslararası Orijin ve Bitki Sağlık Sertifikası

Bitki ve bitkisel menşeli ürünlerin ihracında Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Tarım il Müdürlükleri Bitki koruma şubelerinden, ürünün hastalık ve zararlı maddelerden arınmış olduğunu gösteren "Bitki Sağlık Sertifikası"nın alınması gerekmektedir. Bu belgenin ihracat sırasında gümrük idarelerine ibrazı zorunludur. Gümrük tarafından tasdik edildikten sonra alıcıya gönderilir.

Müze Ekspertiz Raporu

Eski eşya, tablo, el halısı, bakır eşya, toprak küp gibi tarihi eser sınıfına girebilecek eşyaların ihracında ilgili müzelerden rapor alınması gerekir. Müze tarafından gerekli incelemeler yapıldıktan sonra eşyalar mühürlenir ve gümrüğe hitaben tarihi eser olmadığını belirten bir rapor hazırlanır. Raporun beyanname ekinde gümrüğe sunulması gerekir.

Kontrol Belgesi

"Dış Ticarette Teknik Düzenlemeler ve Standardizasyon Yönetmeliği" ekinde yer alan standart kapsamı tarımsal ürünler, ihracatta zorunlu standart denetimine tabidir.

Söz konusu maddelerin ihracatında, ihracatçı, ilgili "Dış Ticarette Standardizasyon Denetmenleri Grup Başkanlığı"na müracaat eder. Yapılan kontroller sonucunda, ürün, standardına uygun bulunduğu takdirde, gümrüklere ibraz edilmek üzere, "Dış Ticarette Standardizasyon Denetmenleri Grup Başkanlığı" tarafından, ihracatçıya "Kontrol Belgesi" verilir.

İHRACAT BEDELLERİNİN TASARRUFU

8 Şubat 2008 tarihli ve 26781 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş bulunan, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Bakanlar Kurulu Kararı'nın 3. maddesi uyarınca, 32 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Karar'ın 8. maddesi; "İhracat bedellerinin tasarrufu serbesttir. Bakanlık ihtiyaç duyulması halinde ihracat bedellerinin yurda getirilmesine ilişkin düzenleme yapmaya yetkilidir." şeklinde düzenlenmiş bulunmaktadır.

Ancak vergi ve muhasebe mevzuatına göre, ihracat bedellerinin getirilmesi ve getirilen dövizlerin Döviz Alım Belgesine (DAB) bağlanması gerekebilmektedir. Ayrıca ihracat kredi hesaplarının ve Dahilde İşleme İzin Belgesi Taahhüt Hesabının kapatılması sırasında (özel fatura ile satış yapılması durumunda) Döviz Alım Belgesi aranabilmektedir.

KDV İSTİSNASI VE İADESİ

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 11. ve 12. maddeleriyle ihracat istisnasına ilişkin hükümler düzenlenmiştir.

11. maddenin 1. fıkrasının (a) bendi ile; İhracat teslimleri ve bu teslimlere ilişkin hizmetler, yurt dışındaki müşteriler için yapılan hizmetler, serbest bölgedeki müşteriler için yapılan fason hizmetler ve karşılıklı olmak şartıyla uluslararası roaming anlaşmaları çerçevesinde yurt dışındaki müşteriler için Türkiye'de verilen roaming hizmetlerinin KDV'den istisna olduğu hükme bağlanmıştır. Bu hükümle, mal ihracı ve hizmet ihracında KDV uygulanmayacağı belirtilmiştir.

Fıkranın (b) bendindeki Türkiye'de ikamet etmeyen yolcuların Türkiye'den satın alıp yurt dışına götürdükleri mallara ait ödenen KDV'nin iade edileceği hükmü ile, yolcu beraberinde yurt dışına çıkarılan eşyaların da normal ihracat şeklinde vergiden arındırılacağı hükmü düzenlenmiştir.

Fıkranın (c) bendinde ise; "İhraç edilmek şartıyla imalatçılar tarafından kendilerine teslim edilen mallara ait katma değer vergisi, ihracatçılar tarafından ödenmez. Mükelleflerce tahsil edilmeyen ancak ilgili dönem beyannamesinde beyan edilecek olan bu vergi, vergi dairesince tarh ve tahakkuk ettirilerek tecil olunur.

Söz konusu malların, ihracatçıya teslim tarihini takip eden ay başından itibaren 3 ay içinde ihraç edilmesi halinde, tecil edilen vergi terkin olunur." hükmü bulunmaktadır.

Buna göre Sanayi Sicil Belgesi sahibi ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığının imalatçı tanımına uyan firmalar ihraç kayıtlı satış yapabilmektedir. İmalatçılar tarafından bu kapsamda yapılan teslimlerle ilgili olarak düzenlenen faturalarda, hesaplanan katma değer vergisi, mal bedelinden ayrı olarak gösterilecektir. Ancak faturaya "3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu hükümlerine göre, ihraç edilmek şartıyla teslim edildiğinden, Katma Değer Vergisi tahsil edilmemiştir" ibaresi yazılacaktır.

İHRACATIN FİNANSMANI

İhracatın finansmanı; ihracatçının ve ihracatçının sevkiyat yapacağı alıcının, sevk öncesi ve sevk sonrası dönemde kredi ve sigorta yöntemleri ile desteklenmesidir.

İhracatın finansmanı, vadeye göre kısa, orta ve uzun; riskin alındığı tarafa göre alıcı ve satıcı kredileri; kullanım yeri ve amacına göre sevk öncesi ve sevk sonrası finansman gibi çeşitli şekillerde sınıflandırılmaktadır.

Türkiye İhracat Kredi Bankası A.Ş. (Türk Eximbank) ihracatçı ve dış girişimcilere sigorta ve garanti desteği sağlamanın yanı sıra kredi verme işlevini de yürütmektedir.

Bunun yanında, KOSGEB ve ticari bankalar ihracatın finansmanına yönelik kredi kullandırmaktadır.

İhracatın finansmanında diğer yöntemler; factoring, forfaiting, leasing olarak sayılabilir.

İHRACATA YÖNELİK DEVLET YARDIMLARI

Bakanlar Kurulu’nun 27/12/1994 tarihli ve 94/6401 sayılı Kararı’nın 4’üncü maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak Dış ticaret Müsteşarlığınca  AB ve GATT normlarına uygun olarak hazırlanan devlet yardımları enstrümanları aşağıda belirtilmektedir:

İhracata yönelik devlet yardımları mevzuatı için aşağıdaki linklere tıklayınız.

http://www.ekonomi.gov.tr/index.cfm?sayfa=mevzuat&bolum=D19E3AA5-D8D3-8566-4520041DDE979743

 İhracatta Devlet Yardımları 

Fuar Desteği Mevzuatı 

  • İhracatta KDV istisnası ve iadesi
  • İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası
  • Hariçte İşleme Rejimi

GÜMRÜKTE YAPILACAK İŞLEMLER

Gümrük tatbikat elemanları beyanname ve ek evraklar kendilerine ulaştıktan sonra sırasıyla aşağıdaki işlemleri yaparlar.

Kayıt: Muhafaza memurları tarafından malın gümrük sahasına girdiğine dair gerekli kayıtlar yapılır. Beyanname kaşelenir.

Gümrük Tescil: Tescil servisi beyanname ve ek evrakları inceler. Evraklar usulüne uygun ise beyanname kayda alınır, mühürlenir tescil numarası verilir.

Havale: Beyanname Gümrük Müdür Muavini tarafından uygun görülen Muayene Memuruna ve kolcuya havale edilir.

Muayene: Muayene memuru beyanname üzerindeki bilgiler ile malları karşılaştırır. Bir farklılık görmez ise, ilgili vasıtaya yüklenmek üzere malları kolcu gözetimine bırakır.

Yükleme : İşlemleri tamamlanan mallar kolcu gözetiminde araca yüklenir.
Gümrükleme işlemi tamamlandıktan sonra evraklar nakliyeci firmaya verilir.

1-KIRMIZI HAT

Eşyanın fiziki muayenesi ile birlikte belge kontrolünün yapıldığı hattır.

Fiziki Muayene;

  •  Tam muayene:eşyanın tam kaplarının açılarak muayenesidir
  •  Kısmi muayene:bir veya birkaç kabın açılarak muayenesidir
  •  Haricen muayene:kapların dıştan muayenesidir

* Muayene türü ,görevli muayene memurunca eşyaya göre belirlenir.

2-SARI HAT

Fiziki muayeneye gerek görülmeksizin eşyaya ait

beyanname ve eklerinin doğruluğunun kontrol edildiği

hattır.

* Beyannamedeki bilgiler, ekler, tarife, kıymet, miktar, yasaklayıcı ve kısıtlayıcı önlemler incelendikten sonra uygunsa onay verilir.

3-YEŞİL HAT

  • Eşyanın belge kontrolüne veya fiziki
  • muayeneye tabi tutulmadığı hattır.
  • Muayeneye tabi olmayan eşyalar:
  •  Cumhurbaşkanının zat ve ikametgahı için gelen eşya
  •  Milli Savunma Bakanlığınca gizliliği önceden Müsteşarlığa bildirilen eşya
  •  Yabancı devlet başkanlarının getirtecekleri eşya ve taşıtları
  •  Türkiye'deki yabancı diplomatik temsilciliklerin getirecekleri belgeler,taşıtları,her türlü eşya ve inşaat malzemeleri içinde gizli evrak bulunan mühürlü kurye çantaları

4-MAVİ HAT

Eşyanın veya buna ilişkin yazılı beyan ve ilgili belgelerin veya ticari belge ve verilerin sonradan kontrol edildiği hattır.

Mavi hat sahibi olan ihracatçılara onaylanmış

ihracatçı denir.

Onaylanmış ihracatçının, mavi hatta gümrük mevzuatı gereğince beyanname ekinde ibrazı zorunlu (orijinal fatura, A.TR, EUR.1 ve EUR-MED belgeleri, menşe şahadetnamesi, navlun ve sigorta poliçesi) belgeler olmaksızın beyanname hakkı vardır. Mavi hatta eksik belgeler ile işlem yapılması durumunda, belgeler 1 ay içinde tamamlanmalıdır. Ek süre verilecek ise 3 ayı geçmez.

5-İKİNCİ MUAYENE

Kontrol amacıyla gümrük müfettişleri, müfettiş yardımcıları, gümrük kontrolörleri,gümrük idare amirleri,muayenesi yapılmış ve işlemleri tamamlanmış ve işlemleri tamamlanmış eşyanın Açılmayan kapları da dahil olmak üzere ikinci muayenesini her zaman yapabilirler.

MUAYENE SONUÇLARI

Eşyanın cins, nev'i ve niteliğinde beyana göre aykırılık görülürse;

Beyana aykırılık bulunursa, tarife pozisyonu ile vergi oranında bir değişiklik olmaz ise beyanname onaylanır.

Yüksek tarife uygulanmasını gerektirecek derecede aykırılık görülürse, uygulamadan doğan vergi farkı %5'i geçmediği takdirde vergi oranı kısmi muayene sonucuna göre uygulanır.

%5'i geçtiği takdirde, tam muayene sonucuna göre vergi tahakkuku yapılır.

Eşyanın miktar bakımından farklar görülürse;

Ağırlık olarak fazlalık %5'i geçmediği takdirde fazlalık diğer kaplara sirayet ettirilir ve vergi matrahına katılır.

%5'i geçerse, bütün kaplar açılıp tartılır, vergi tahakkuku sonuca göre hesaplanır.

Kıymetleri üzerinden vergiye tabi eşyada noksanlık görülürse, noksanlığın neden kaynaklandığı tespit edilir. Esas kıymetten düşülerek kalan kıymet vergi matrahına esas tutulur.

İHRACATTA ÖZET BEYAN ve FİİLİ İHRAÇ

Türkiye Gümrük Bölgesinden çıkan eşyaya ilişkin olarak taşıyıcı veya temsilcileri tarafından aracın hareketinden önce gümrük idaresine özet beyan verilir.

Ancak, deniz yolu ile yapılan ihracatlarda geminin hareketini izleyen ilk işgünü mesai saati bitimine kadar özet beyan verilebilir.

İhraç eşyası, buna ilişkin gümrük beyannamesinin tescili sırasında bulunduğu durum ve niteliğini gümrük denetiminden çıktığı sırada da aynen muhafaza etmesi ve bu haliyle Türkiye Gümrük Bölgesini terk etmesi koşuluyla fiilen ihraç edilmiş sayılır. Bu durumda, ihraç eşyası üzerindeki gümrük denetimi sona erer.