Sınır Ticareti

Sınır Ticareti ve Merkezleri

Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi sınır illerine yönelik sınır ticareti uygulaması ile yöre halkının günlük temel ihtiyacının bir kısmının komşu ülkelerden temin edilmesi ve bölgeden ihracatın geliştirilmesi suretiyle bölgede dış ticaret altyapısının ve kültürünün yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır.

Bu çerçevede 16 Mayıs 2009 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Sınır ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı 16 Haziran 2009 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Sözkonusu Karar Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki 12 sınır ilimiz; Artvin-Ardahan (Gürcistan), Iğdır (Nahçıvan ve İran), Ağrı-Van-Hakkâri (İran), Şırnak (Irak), Mardin-Şanlıurfa-Gaziantep-Kilis-Hatay'ı (Suriye) kapsamaktadır.

Karar ile, sınır ticareti uygulamasından yetkili sınır illerinde yerleşik daha fazla sayıda esnaf ve tacirin yararlanabilmesi hedeflenmiştir.

Bu çerçevede, sınır ilinde yerleşik tacir ve esnaf, komşu ülkeyle doğrudan ihracat ve ithalat yapabileceği gibi, sınır ticaret merkezinde (STM) mağaza kiralama suretiyle de sınır ticareti yapabilecektir.

Mevzuat:

• Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin 2008/14451 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (16/5/2009-27230 RG)

• 4458 Sayılı Gümrük Kanunu (Md. 172)     

• Sınır Ticaret Merkezlerinin Fiziki Olarak Düzenlenmesi, Eşya Ve Stok Kontrollerinin Yapılması İle Bu Merkezlere Giriş Ve Çıkışlara İlişkin Usul Ve Esaslara Dair Yönetmelik (31/10/2009-27392 RG)

• İhracat: 2009/7 Sayılı Sınır Ticaretinin Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (16/6/2009-27260 RG)  

4458 Sayılı Gümrük Kanunu: 

MADDE 172 - (26/6/2003 tarih ve 4910 sayılı Kanun ile değişik) Türkiye ile komşu ülkeler arasında coğrafî durum ve bölge ihtiyaçları göz önünde bulundurularak yapılacak sınır ticaretinin kapsamını belirlemeye, sınır ticareti yapılacak sınır ticaret merkezlerinin kurulmasına ve buralardan yapılacak ihracat ve ithalatın usul ve esaslarını belirlemeye veya sınır ticareti yoluyla serbest dolaşıma girecek eşyadan alınacak vergileri göstermek üzere ilgili kanunlarda belirtilen azamî hadleri geçmemek şartıyla tek ve maktu bir tarife uygulamaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.  

Sınır ticaret merkezleri, gümrük işlemlerinin yürütülmesinde Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi dışında addedilir. 

Sınır ticaretine ilişkin gümrük işlemleri Müsteşarlıkça (Gümrük Müsteşarlığı) belirlenir. 

Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine ve Uygulanmasına İlişkin Esaslar

Amaç: Ülkemizin Doğu ve Güneydoğu Anadolu coğrafi bölgelerine kara sınırı bulunan komşu ülkeler ile sınır ticareti kapsamında yapılacak ihracat ve ithalata ilişkin kuralları belirlemektir. 

Sınır ticareti: Bu Karar kapsamındaki illerin ihtiyaçlarının bir kısmının sınır komşusu ülkelerden ithalat yoluyla daha düşük maliyetle karşılanması ve bu illerimizden ihracatın artırılması suretiyle söz konusu illere ekonomik ve ticari canlılık kazandırılması amacıyla yapılan ticari işlemleri  

Sınır Ticareti Yapılabilecek İller

Sınır Ticaret Merkezi: Bu Karar kapsamında öngörülen sınırda kurulan ve sınır ticareti kapsamında ihracat ve ithalat yapılabilen alanların yer aldığı Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi dışında addedilen yerler

Sınır Ticareti Belgesi: Bu Karar kapsamındaki illerde en az iki yıldan beri yerleşik olarak faaliyet gösteren tacir ve esnafa ilgili Sınır Ticaret Merkezinde mağaza kiralama, sınır ticareti kapsamında ihracat ve ithalat yapma yetkisi veren, ilgili valilik tarafından düzenlenen  belge

Sınır ticareti kapsamında ihracat: Bu Karar kapsamındaki illerde en az iki yıldır yerleşik olarak faaliyet gösteren esnaf ve tacir (Sınır Ticaret Merkezi mağazası kiralayan esnaf ve tacir dahil) tarafından ilgili gümrük kapısı ve Sınır Ticaret Merkezinden Sınır Ticareti Belgesi ile yapılacak Türk menşeli ürün ihracatı

Sınır ticareti kapsamında ithalat: Bu Karar kapsamındaki illerde Sınır Ticareti Belgesini haiz esnaf ve tacir (Sınır Ticaret Merkezi mağazası kiralayan esnaf ve tacir dahil) tarafından ilgili gümrük kapısı ve Sınır Ticaret Merkezinden ithalat kotaları veya ithalat değer limitleri dahilinde İthalat Uygunluk Belgesi ile yapılan ithalat

İthalat Uygunluk Belgesi: Bu Karar kapsamındaki illerde yerleşik Sınır Ticareti Belgesini haiz esnaf ve tacir (Sınır Ticaret Merkezi mağazası kiralayan esnaf ve tacir dahil) adına ilgili gümrük kapısından ve Sınır Ticaret Merkezinden her bir ürünün ithalatı için ilgili İl Değerlendirme Komisyonu tarafından düzenlenmesi uygun görülen belge

İthalat Değer Limiti: CIF kıymet üzerinden, 50 milyon ABD Dolarına kadar tarım ürünleri ve 50 milyon ABD Dolarına kadar sanayi ürünleri olmak üzere, ülke bazında yıllık toplam tutarın azami 100 milyon ABD Dolarını geçmemesi kaydıyla, söz konusu sektörel değerlerin ilgili sınır illerine paylaştırılması suretiyle tespit edilir. Bu kapsamda yapılacak ithalat değer limitlerinin tespitinde ilgili sınır illerinin nüfusu gözönünde bulundurulur.

İl Değerlendirme Komisyonu: Bu Karar kapsamındaki illerin Vali veya Vali Yardımcısı başkanlığında İl Jandarma Komutanlığı ya da İl Emniyet Müdürlüğü temsilcisi, Defterdar, Gümrük Müdürü, Sanayi ve Ticaret İl Müdürü, Tarım İl Müdürü, İl Ticaret Odası veya İl Ticaret ve Sanayi Odası ile Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği temsilcilerinden oluşan komisyon

İthalat kotaları: Bu Karar kapsamındaki illerin valiliklerince talep edilen ve Dış Ticaret Müsteşarlığının koordinasyonunda Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ve Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile yapılacak değerlendirme neticesinde il ihtiyacı ölçütü kapsamında ithalatı uygun görülen ürün ve miktarlarını

ifade eder.

Karar kapsamındaki bir komşu ülkeye sınırı bulunan yetkili sınır illerine ithalat için yıl bazında İthalat Kotaları veya İthalat Değer Limitleri kapsamında tahsisat yapılır. İthalat Uygunluk Belgelerinin düzenlenmesinde esas alınmak üzere, il ihtiyacı kapsamında bir yıl için uygun görülen İthalat Kotaları ve/veya İthalat Değer Limitleri, Dış Ticaret Müsteşarlığının koordinasyonunda Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ve Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile yapılacak değerlendirme neticesinde belirlenerek valiliklere bildirilir.

Sınır Ticareti Yapabilecekler 

Sınır ticareti sadece ilgili ilde en az iki yıldır faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılabilmektedir. Karar kapsamındaki sınır illerinde en az iki yıldan beri yerleşik olarak faaliyet gösteren esnaf ve tacirin sınır ticareti yoluyla ithalat ve ihracat yapabilmelerini ve ilgili Sınır Ticaret Merkezinde mağaza kiralayabilmelerini teminen ilk aşamada ilgili valilikler tarafından Sınır Ticareti Belgesi düzenlenir. Sınır Ticareti Belgesi ve İthalat Uygunluk Belgesi İl Değerlendirme Komisyonunun uygun görüşü üzerine düzenlenir.

Sınır ticaretinin amacına uygun olarak yürütülmesi hususunda, ilgili valilikler sorumludur. İthalat işlemleri, Vali veya Vali Yardımcısı başkanlığında toplanan ve oybirliğiyle karar alan İl Değerlendirme Komisyonunca tanzim edilen İthalat Uygunluk Belgesi kapsamında gerçekleştirilmektedir.

İthalat:

• Bu Karar kapsamında bir esnaf veya tacir ya da Sınır Ticaret Merkezi mağazası tarafından ayda toplam 50.000 ABD Doları karşılığı Türk Lirasına kadar değerde eşya ithal edilebilir.

• İthalatta tek ve maktu vergi uygulanır. Tek ve maktu vergi; gümrük vergisi oranı sıfır, katma değer vergisi ile özel tüketim vergisi oranları tam olarak dikkate alınarak hesaplanır.

• İthalat işlemlerinde, eşyanın ilgili sınır ülkesinde üretildiğine veya imal edildiğine dair ithalatın yapılacağı ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenen menşe şahadetnamesi ilgili gümrüklerce aranır. Üçüncü ülke menşeli ürünlerin bu Karar kapsamında ithalatına izin verilmez.

İhracat:

• İhraç edilen eşya faturasının ve ihracatçı birliğince onaylanmış gümrük beyannamesinin yetkili gümrük idaresine tevdi edilmesi zorunludur.

• İhracatçı Birliği sınır ticareti kapsamında onayladığı gümrük beyannamelerine ilişkin istatistikî bilgileri aylık olarak ilgili valiliğe bildirir.

Gümrük hattı üzerinde, aşağıdaki tabloda gösterilen yerlerde kurulacak Sınır Ticaret Merkezlerinden karşılarında belirtilen ülkeyle sınır ticareti yapılabilir:

Belirtilenlere ilave olarak Sınır Ticaret Merkezleri kurulması için, ilgili valiliklerce Dış Ticaret Müsteşarlığına talepte bulunulur. Valilik talebi; Dış Ticaret Müsteşarlığının koordinasyonunda Milli Savunma Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve Gümrük Müsteşarlığı temsilcilerinden oluşan bir Komisyonun oybirliğiyle yapacağı teklif üzerine Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanın onayı ile kararlaştırılır.

Sınır Ticaret Merkezlerinin inşası ve işletilmesi ile mağazaların kiraya verilmesine ilişkin uygulamalar, ilgili valilikçe hazırlanan ve Gümrük Müsteşarlığınca uygun görülen Sınır Ticaret Merkezleri Yönergesi çerçevesinde il özel idaresince yerine getirilir.

Sınır Ticaret Merkezlerinin fiziki olarak düzenlenmesi, eşya ve stok kontrollerinin yapılması ile bu merkezlere giriş ve çıkışlara ilişkin usul ve esaslar Gümrük Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlıkça tespit edilir.

Ürün güvenliği:

• Bu Karar kapsamında ithal ve ihraç edilen ürünler, 7/9/2005 tarihli ve 2005/9454 sayılı Kararnamenin eki “Dış Ticarette Teknik Düzenlemeler ve Standardizasyon Rejimi Kararı”na istinaden yapılan ihracat ve ithalat denetimlerinden muaftır. Ancak, bu Karar kapsamında ithal edilen ürünlerin 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanuna istinaden güvenli olması zorunludur ve bundan ithalatçı sorumludur.

• Bu Karar kapsamında ithal edilen ürünlerin güvensiz olduğunun tespit edilmesi halinde 4703 sayılı Kanunda yer alan cezai müeyyideler uygulanır.

• Tarım ve Köyişleri Bakanlığının denetimine tabi ürünlerin bu Karar kapsamında ithalatı genel hükümlere tabidir.

Sınır ticareti kapsamına girmeyen ürünler:

• İhracı ve ithali ilgili mevzuatla yasaklanmış ve ithali belli kurum ve kuruluşlara bırakılmış maddeler, ticaret politikası önlemleri kapsamındaki kota, korunma, damping ve sübvansiyona karşı vergi önlemlerine tabi ürünler ile 5201 sayılı Harp Araç ve Gereçleri ile Silâh, Mühimmat ve Patlayıcı Madde Üreten Sanayi Kuruluşlarının Denetimi Hakkında Kanun kapsamında kontrole tabi ürünler sınır ticaretine konu edilemez.

• Bu Karar kapsamında petrol ile petrol ürünleri ticareti yapılamaz.

• Yerli üretimin ve imalatın korunması ile ithalatta ve iç piyasada haksız rekabetin önlenmesi kapsamında çay, şeker, fındık ve antepfıstığı, canlı hayvan, et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri ile Dış Ticaret Müsteşarlığınca ithalatının durdurulması gerektiği bildirilen diğer ürünlerin ithalatına izin verilmez.

• Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca bazı tarım ürünleri için belirlenen ülkemizdeki hasat dönemlerinde ilgili ürünlerin sınır ticareti yoluyla ithalatına izin verilmez.

• Sınır ticareti kapsamında transit ticarete müsaade edilmez.

• İthalat Rejimi Kararı, İhracat Rejimi Kararı ve Dış Ticarette Teknik Düzenlemelerve Standardizasyon Rejimi Kararı ve diğer mevzuatla ihracı ve ithali izne tabi ürünlerin sınır ticaretine konu edilmesi ilgili mercilerin izni ile mümkündür.

Gümrük İşlemleri:

• Sınır ticareti kapsamında yapılacak ürün giriş ve çıkışı yetkili gümrük kapısından veya Sınır Ticaret Merkezinden yapılır.

• Sınır ticareti kapsamındaki ithalat ve ihracat işlemleri için gümrük beyannamesi düzenlenir.

• Sınır ticareti yoluyla yapılacak ithalatta tek ve maktu vergi uygulanır. Tek ve maktu vergi; Gümrük Vergisi oranı sıfır, Katma Değer Vergisi ile Özel Tüketim Vergisi oranları tam olarak dikkate alınarak hesaplanır.

• İthalatta, Dış Ticaret Müsteşarlığınca ilgili sınır ili için bildirilecek ithalat kotaları ya da ithalat değer limitleri esas alınır.

• İthalat işlemlerinde, İl Değerlendirme Komisyonu kararı kapsamında düzenlenen İthalat Uygunluk Belgesi gümrük idaresince istenir.

• Bir esnaf veya tacir, İthalat Kotası ya da İthalat Değer Limiti kapsamında ayda azami (toplam) 50.000 ABD Doları karşılığı Türk Lirasına kadar değerde eşya ithal edebilir.

• Sanayi ürünlerinin ithalatında ibraz edilecek menşe şahadetnamesinde, ilgili komşu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliği ya da Konsolosluğunun tasdiki gümrük idaresince aranır.

• İbraz edilecek menşe şahadetnamesinde, ilgili komşu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliği ya da Konsolosluğunun tasdiki gümrük idaresince aranır.

• Üçüncü ülke menşeli ürünlerin sınır ticareti kapsamında ithalatına izin verilmez.

• İthalat işlemlerinde, gözetime tabi ürünlerin ithalatı için Dış Ticaret Müsteşarlığınca (İthalat Genel Müdürlüğü) düzenlenen gözetim belgesi gümrük idaresince aranır.

• İthalat işlemleri sırasında, İthalat Uygunluk Belgesinin tarih ve sayısının gümrük beyannamesi üzerine kaydedildiği hususu ilgili gümrük idaresince aranır.

• Sınır ticareti kapsamında ithal edilen ürünler, yetkili sınır illerinde yerleşik esnaf ve tacire satışı yapılabilir. Satış işlemlerinde, satış faturası ve ilgili nakliye belgeleri düzenlenir ve birer örnekleri ilgili esnaf ve tacir tarafından en az üç yıl süreyle muhafaza edilir.

• Ürün satış faturası üzerine ilgili İthalat Uygunluk Belgesinin tarih ve sayısı da kaydedilir.

• İhracat işlemlerinde, Sınır Ticareti Belgesi ile ihraç edilen eşya faturasının ve ihracatçı birliğince onaylanmış gümrük beyannamesinin yetkili gümrük idaresine tevdi edilmesi zorunludur.

Müeyyideler:

• İthalat Uygunluk Belgesi düzenlenmesi sırasında gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu veya gerçeğe aykırı belge verdiği tespit edilen esnaf veya tacirin (Sınır Ticaret Merkezi mağazası kiralayan esnaf ve tacir dâhil) İthalat Uygunluk Belgesi ile Sınır Ticareti Belgesi, İl Değerlendirme Komisyonu tarafından iptal edilir ve söz konusu esnaf ve tacir ile bunların sahibi, kurucu ortağı veya yöneticisi olduğu firmalar adına bir daha Valilikçe Sınır Ticareti Belgesi düzenlenmez.

• Gerçek dışı menşe belgesi ibrazıyla ithal edilen ürünler için 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümleri uyarınca işlem yapılır ve İthalat Rejimi Kararı uyarınca alınması gereken vergilerin tamamı 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgililerden tahsil edilir.

• Gerçek dışı menşe belgesi ibrazıyla ithal edilen ürünler için 4458 sayılı Gümrük Kanunu kapsamında tahakkuk ettirilmesi gereken vergilerin üç katı kadar para cezası uygulanır.

• İthalat uygunluk belgesinde belirtilen miktardan fazla ithalat yapıldığının tespit edilmesi halinde, fazladan ithal edilen ürünler için gümrük mevzuatı ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümleri uyarınca işlem yapılır.

• Yukarıdaki eylemleri gerçekleştirdiği tespit edilen esnaf veya tacirin İthalat Uygunluk Belgeleri ile Sınır Ticareti Belgeleri, İl Değerlendirme Komisyonu tarafından iptal edilir ve söz konusu esnaf ve tacir ile bunların sahibi, kurucu ortağı veya yöneticisi olduğu firmalar adına bir daha Valilikçe Sınır Ticareti Belgesi düzenlenmez.

• Sınır ticareti kapsamında ithal edilen, ancak yetkili sınır illeri dışına satıldığı tespit edilen ürünler için İthalat Rejimi Kararı uyarınca alınması gereken vergilerin tamamı 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgili esnaf veya tacirden (Sınır Ticaret Merkezinde mağaza kiralayan dâhil) tahsil edilir ve İl Değerlendirme Komisyonu tarafından söz konusu esnaf veya tacir adına bir yıl süreyle İthalat Uygunluk Belgesi düzenlenmez.

• Sınır ticareti kapsamında, vergi ve diğer mali yükümlülüklerini süresi içinde yerine getirmedikleri tespit edilenler adına Sınır Ticareti Belgesi ve/veya İthalat Uygunluk Belgesi düzenlenmez.

• 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun, 5682 sayılı Pasaport Kanunu ve 523 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 1567 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun’da sayılı suçlardan kesinleşmiş mahkûmiyet kararları bulunanların sınır ticaretine ilişkin belgeleri İl Değerlendirme Komisyonu kararı çerçevesinde iptal edilir. Söz konusu kişilerin yeni talepleri değerlendirmeye alınmaz.