Aranacak kelimeyi girin ve "enter" tuşuna basın.

Abone Ol
E-mail
RSS HABERLERE ABONE OL
MAIL ADRESİNİZ TANIMLANMIŞTIR.
Artık bültenimizi mail adresinizden de takip edebilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

Piyasa Gözetimi ve Denetimi Hakkında Bilgi Verebilir misiniz

Piyasa Gözetimi ve Denetimi

  • Piyasa gözetimi ve denetimi (PGD), kamu otoritesi tarafından ürünlere ilişkin konulmuş olan teknik kurallara uyulup uyulmadığının yine bir kamu otoritesi tarafından denetlenmesi faaliyetidir. Bu anlamda PGD faaliyetlerinin genel amacı, tüketicilerin tehlikeli ürünlerden korunması ve ticari işletmelerin piyasaya mevzuata uygun ve güvenli ürünlerin arz edilmesi ile ilgili yasal yükümlülüklerini yerine getirmesini sağlamaktır.

Genel Bilgi

Ürünlerin piyasaya ilgili mevzuatta belirtilen veya böyle bir mevzuatın bulunmadığı durumlarda güvenliğe esas olacak diğer kriterlerle ortaya konulan (standartlar, iyi uygulama kodları, bilim ve teknoloji düzeyi, tüketicinin güvenliğe ilişkin makul beklentisi gibi) temel güvenlik gereklerini karşılar şekilde arz edilmesi, üreticinin, yetkili temsilcisinin ve/veya ithalatçının sorumluluğundadır. Üretici, yetkili temsilci ve ithalatçıların bu sorumluluklarını yerine getirip getirmediğinin denetimi ise kamu kuruluşlarınca gerek ithalat aşamasında gerekse ürünlerin piyasa arzı aşamasında veya ürünler piyasada iken gerçekleştirilmektedir.  

Ürünün piyasaya arzı veya dağıtımı aşamasında veya ürün piyasada iken ilgili teknik düzenlemeye uygun olarak üretilip üretilmediğinin, güvenli olup olmadığının denetlenmesi veya denetlettirilmesi anlamına gelen piyasa gözetimi ve denetimi faaliyeti esas olarak aşağıdaki aşamalardan oluşur:

  • İlgili kamu kuruluşu denetimin gerçekleştirileceği firmaların, ürün gruplarının ve risk faktörlerinin önceliklendirildiği bir stratejik planlama yapar.
  • Bu plan çerçevesinde işaret, belge kontrolü gerçekleştirilir ve gerektiğinde numuneler alınır.
  • Alınan numuneler laboratuvar analizine tabi tutulur.
  • Yapılan denetimin sonucunda güvensizliği tespit edilen ürünle ilgili olarak piyasaya arzın yasaklanması, piyasaya arz edilmiş ürünlerin toplanması,  ürüne ilişkin güvensizliğin üretici tarafından giderilmesi, ürünün üretici tarafından güvenli hale getirilmemesi veya ürünün güvenli hale getirilmesinin imkânsız olduğu durumlarda, taşıdıkları risklere göre kısmen veya tamamen bertaraf edilmesine yönelik gerekli tedbirler alınır. Tüketcilerin sağlığının korunması amacına yönelik alınan bu tedbirlerin kamuoyuna duyurulması da PGD’nin önemli bir parçasıdır.

Türkiye'de Piyasa Gözetimi ve Denetimi

Ülkemizde halihazırda on farklı kamu kuruluşu tarafından PGD gerçekleştirilmektedir. PGD kuruluşları arasında koordinasyon ise Ekonomi Bakanlığı tarafından sağlanmaktadır. Ekonomi Bakanlığı bu görevini sekreteryası ve başkanlığını yürüttüğü Piyasa Gözetimi ve Denetimi Koordinasyon Kurulu ile Ekonomi Bakanının koordinatörlüğünde toplanan ve kamu kuruluşlarının en üst düzeyde temsil edildiği Piyasa Gözetimi, Denetimi ve Ürün Güvenliği Değerlendirme Kurulu aracılığıyla yürütmektedir. Her iki Kurul da PGD konusunda yaşanan ortak sıkıntılara çözüm önerileri getirmek ve PGD kuruluşlarının uygulamalarını yeknesaklaştırmak bakımından önemli bir iletişim ve işbirliği platformudur.

Ekonomi Bakanlığı'nın’nın PGD ile ilgili diğer görevleri;  PGD faaliyetlerini koordine etmek, ulusal PGD sistemi ile Türkiye ve AB arasında tehlikeli ürünlerle ilgili bildirimler konusundaki mevzuatı hazırlamak ve uygulanmasını takip etmek, ulusal PGD programları ile PGD yıllık raporlarını hazırlamak, ulusal PGD strateji belgesini hazırlamak ve takibini yürütmek şeklinde özetlenebilir

Piyasa Gözetimi ve Denetimine İlişkin Yasal ve İdari Altyapı

1 Ocak 1996 tarihinde Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasında Gümrük Birliğinin yürürlüğe girmesiyle birlikte, ülkemiz birçok alanda; AB mevzuatına uyum sağlanması ve uygulamaların da AB uygulamalarıyla paralel hale getirilmesine yönelik bazı yükümlülükler üstlenmiştir. Bu yükümlülüklerden biri de AB ve ülkemiz arasında ticarette teknik engellerin kaldırılabilmesi ve malların serbest dolaşımı ile piyasaya “güvenli” ürünlerin arzının sağlanabilmesi için, AB’nin ürünlere ilişkin teknik mevzuatına uyum sağlamaktır. Ülkemiz, bu alanda mevzuat uyumunu büyük oranda gerçekleştirmiş olup, çalışmalar halen devam etmektedir. 

Ürünlere ilişkin teknik mevzuatın Avrupa Birliği mevzuatıyla uyumlaştırılması ile birlikte, uygulamada birliğin sağlanabilmesi ve tüketicilere güvenli ürünlerin ulaştırılabilmesi için, PGD sisteminin Avrupa Birliğindeki uygulamalara paralel şekilde güçlendirilmesine yönelik çalışmalara devam edilmektedir.

Avrupa Birliği’nde “765/2008/AT sayılı Ürünlerin Pazarlanmasıyla İlgili Akreditasyon ve Piyasa Gözetimi ve Denetimi Gereklerini Belirleyen Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Konseyi Regülasyonu” ve “2001/95/AT sayılı Genel Ürün Güvenliği Direktifi” ile temel prensipleri belirlenen PGD, ülkemizde;

  • 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun”,
  • Bu kanuna istinaden 17.1.2002 Tarih ve 24643 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak, 11.1.2002 tarihinde yürürlüğe giren “Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimine Dair Yönetmelik” ve
  • İlgili kamu kuruluşları tarafından yürürlüğe konulan ürün spesifik mevzuat (Örneğin, Sağlık Bakanlığınca yayımlanan Tıbbi Cihazlar Yönetmeliği, Denizcilik Müsteşarlığı tarafından yayımlanan Gemi Teçhizatı Yönetmeliği)
  • İlgili kamu kuruluşları tarafından yürürlüğe konulan idari düzenlemeler

çerçevesinde, 10 farklı kamu kuruluşu tarafından sorumlu oldukları ilgili ürün grupları itibariyle yürütülmektedir.

Piyasa Gözetimi ve Denetimi Neden Önemlidir?

Piyasadaki ürünlerin güvenli olup olmadığına yönelik denetimler ve bu denetimler neticesinde alınan önlemler ekonominin iki büyük aktörü olan üretici ve tüketici kesimini doğrudan etkilemektedir. Tüketiciler için sağlık ve güvenliklerine olumsuz etki edecek ürünlerin piyasada yer almaması önem arz ederken, üreticiler de kazançlarını ve ürünlerinin piyasadaki imajını göz önünde bulundurmaktadırlar.

Piyasa gözetimi ve denetiminin insan sağlığını, can güvenliğini ve çevreyi koruyarak toplumun hayat kalitesini yükseltmenin yanısıra, topluma, özellikle ekonomik anlamda sağladığı başka yararlar da vardır. Bunları özetlemek gerekirse:

  • PGD, ürününü piyasaya güvenli arz etmek için gereken maliyete katlanmamış üreticilerin piyasadan dışlanmasını sağlayarak, mevzuata uygun ürün arz eden üreticinin karşılaştığı haksız rekabetin önüne geçer.
  • Ülkemizin artan ithalat hacmi göz önünde bulundurulduğunda gümrüklerde bütün ürünlerin denetlenmesi imkanı bulunmamaktadır. PGD bu anlamda, ithalat denetimlerini tamamlayan ve ithal ve yerli bütün ürünlerin iç piyasada denetlenmesini sağlayan önemli bir araç olarak karşımıza çıkmaktadır.  
  • PGD, piyasanın disipline edilmesine ve üretimin ileri standartlara kavuşmasına hizmet ederek, ihracatın rekabet gücünün arttırılmasına da dolaylı olarak katkıda bulunmaktadır.

Devlet, PGD faaliyetlerini gerçekleştirirken tüketici ve üretici faydaları arasındaki dengeyi gözetmek durumundadır. Özellikle küçük ve orta ölçekli üreticilere, yeni mevzuatın getirdiği yükümlülükleri yerine getirmelerine yönelik gerekli desteğin verilmesi ihmal edilmemelidir. Ancak, şüphesiz ki konu insan sağlığı olduğunda bu dengenin tüketici lehine gözetilmesi esas olmalıdır. 

Ulusal Piyasa Gözetimi ve Denetimi Strateji Belgesi

  • Ulusal Piyasa Gözetimi ve Denetimi Strateji Belgesi Metni (2012-2014)
  • Ülkemizin Avrupa Birliği ile yürüttüğü tam üyelik müzakereleri çerçevesinde, Malların Serbest Dolaşımı Faslı’nın açılış kriterlerinden biri de, Türkiye’nin piyasa gözetimi ve denetimi ile ilgili bir stratejiyi takvimi ile birlikte ortaya koymasıdır.
  • Piyasa gözetimi ve denetimi konusunda strateji belgesi hazırlanmasına yönelik ilk çalışmalar, 2010 yılında başlamış ve yetkili kuruluşların yanı sıra, TOBB ve TÜDEF’in görüş ve önerileri de alınmak suretiyle hazırlanan “Ulusal Piyasa Gözetimi ve Denetimi Strateji Belgesi (2010-2012)” tüm tarafların görüş birliği ile 2010 yılında kabul edilmişti.
  • Bu belgede yer alan çalışmaların bir kısmının tamamlanması bir kısmının da sonuna gelinmesi üzerine Belge’nin güncellenmesi çalışmalarına 2011 yılı sonuna doğru başlanmıştır. İlgili tüm tarafların görüşleri ve katılımıyla hazırlanan yeni strateji belgesi ise 4 Temmuz 2012 tarihinde Ekonomi Bakanı Sayın Zafer Çağlayan koordinatörlüğünde Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanı Sayın Mehmet Mehdi Eker ile Sağlık Bakanı Sayın Recep Akdağ’ın katılımıyla toplanan Piyasa Gözetimi, Denetimi ve Ürün Güvenliği Değerlendirme Kurulunda kabul edilmiştir.
  • Belgede, mevzuat altyapısının güncellenmesi ve güçlendirilmesi, idari ve teknik yapının güçlendirilmesi, uygulamaların etkinleştirilmesi, uluslararası alanda işbirliğinin geliştirilmesi ve pgd’nin taraflarıyla iletişimin geliştirilmesi stratejik amaçlar olarak sırlanmıştır. Bu amaçlara ulaşmak için gerekli çalışmalar ise, ilgili tüm taraflardan müteşekkil Çalışma Grupları vasıtasıyla bir takvim çerçevesinde yürütülecektir

İzleme ve Raporlama

Bakanlığımız tarafından, 2005 yılından bu yana, yetkili PGD kuruluşlarından alınan bilgiler doğrultusunda, ülkemiz PGD faaliyetlerinin etkinliği ve yeterliliğini inceleyen yıllık raporlar hazırlanmakta ve Bakanlığımızın internet sitesi vasıtasıyla kamuoyuyla paylaşılmaktadır.

2008 yılından bu yana yayımlanan raporlarda, ülkemizin piyasa gözetimi ve denetimi alanında geldiği noktanın sayısal verilerden hareketle izlenebilmesini mümkün kılabilmek için yetkili kuruluşların PGD’ye ayırdığı kaynak ve insan gücü, laboratuvar altyapıları, ürün grupları itibariyle gerçekleştirilen denetim sayısı ve bu denetimlerin sonuçları ile denetimlerin hareket noktalarına ilişkin rakamsal bilgilere yer verilmiştir. Bu sayede PGD kuruluşlarının idari, mali ve teknik altyapı imkanları ile bu imkanlarla yürütülen denetim sonuçları somut verilerden yola çıkılarak değerlendirilmeye, AB üyesi ülkelerdeki muadili uygulamalar ile karşılaştırılmaya çalışılmıştır. Bu veriler ışığında ülkemiz PGD faaliyetlerinin etkinliği ve PGD kuruluşlarımızın yeterliliğine ilişkin değerlendirmelere de bahse konu Raporda yer verilmektedir.




TÜM SORULAR

Ceyhun Atuf Kansu Cad. No: 120 Balgat / Çankaya ANKARA

+90 (312) 447 27 40 / +90 (533) 039 95 96 (Mesai saatleri dışında)

info@oaib.org.tr

+90 (312) 446 96 05