Aranacak kelimeyi girin ve "enter" tuşuna basın.

Abone Ol
E-mail
RSS HABERLERE ABONE OL
MAIL ADRESİNİZ TANIMLANMIŞTIR.
Artık bültenimizi mail adresinizden de takip edebilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi Hakkında Bilgi Verebilir misiniz

Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi

http://www.ekonomi.gov.tr/avrupabirligi/index.cfm?sayfa=AED5A6A0-D8D3-8566-4520BFD71BEA764D

1968 yılında toplanan II. UNCTAD Konferansı sonucunda, gelişmekte olan ülkelerin sanayi malları ihracatlarını arttırabilmek amacıyla, gelişmiş ülkelerin bu ülkelerden yaptıkları ithalatta belirli bir taviz marjı tanımalarını öngören bir sistem olan Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi’nin (GTS) yürürlüğe konulması kararı alınmıştır. Böylece, gelişmiş ülkeler, gelişmekte olan ülkelerden ithal ettikleri sanayi malları üzerindeki vergilerini “karşılıklılık” esası dışında tek taraflı olarak sıfırlayacak veya indireceklerdir.

Bu sistemin yürürlüğe konması, 1970 yılında Ticaret ve Kalkınma Konseyi tarafından kabul edilmiş, bu tarihten sonra da gelişmiş ülkeler tarafından uygulanmaya başlanmıştır. GTS, 25 Temmuz 1971 tarihinde kabul edilen GATT’ın temel ilkelerinden özellikle “en çok kayrılan ülke” kuralından bir sapma (waiver) olarak uygulamaya konulmuştur. 28 Kasım 1979 tarihinde “enabling clause” kapsamında sınırsız olarak yenilenen, Uruguay Round sonrasında da teyit edilen bu uygulamanın, GATT’ın yerini alan Dünya Ticaret Örgütü bünyesinde de sürdürülmesi hususu benimsenmiştir. İlk olarak 1 Temmuz 1971 tarihinde Avrupa Topluluğu tarafından uygulamaya konulan ve GATT tarafından “on yıllık” bir dönem için cevaz verilen GTS, 1 Ağustos 1971 tarihinde Japonya, 1976 yılında da ABD tarafından yürürlüğe konulmuştur.

Bugün, Avrupa Birliği (AB), ABD, Japonya, Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda, Norveç, İsviçre, Rusya Federasyonu, Beyaz Rusya ve ülkemiz tarafından uygulanmakta olan 11 otonom GTS düzenlemesi bulunmaktadır. Bu uygulamalar, gerek tercihli rejim kapsamındaki ürünler, gerek taviz tanınan ülkeler açısından farklılıklar göstermektedir. Tokyo Round sonrasında uluslararası ticaret sisteminin bir parçası halini alan GTS, gelişme yolundaki ülkelerin dış ticaretleri açısından önemli bir rol oynamaktadır. Ülkemiz tarafından 2002 yılı başından itibaren kabul edilen GTS Rejimine işlerlik kazandırılması için UNCTAD Sekretaryasına bildirimde bulunulmuştur. Türkiye eskiden birçok ülkenin GTS Rejimi kapsamında yer almakta iken, AB ile gerçekleştirilen Gümrük Birliği, EFTA ve birçok ülke ile akdettiği Serbest Ticaret Anlaşmaları neticesinde bugün sadece ABD, Japonya, Rusya, Y.Zelanda, Beyaz Rusya, Avustralya ve Kanada GTS'inden yararlanmaktadır.

Zaman içerisinde, GTS kapsamında yer alan bazı ülkelerin yüksek gelişmişlik düzeyleri, yine bazı ülkelerin belirli sektörlerde ileri derecedeki uzmanlaşmaları, sistemden yararlanan ülkeler arasındaki rekabet şartlarını olumsuz olarak etkilemeye başlamıştır. Özellikle, En Az Gelişmiş Ülkeler (EAGÜ) olarak nitelendirilen, gelirleri ve üretim kapasiteleri son derece sınırlı olan, ihracatları genelde temel ürünler ve hammaddelere dayanan bu ülkeler için rekabet edebilme olanaklarını son derece azaltmıştır.

Diğer taraftan Uruguay Round sonrasında gelişmiş ülkelerin sanayi ürünleri taahhütlerinde yaptıkları indirimler, GTS kapsamında verilen tavizlerin getirdiği avantajları önemli ölçüde erozyona uğratmıştır. 

Bu itibarla, gelişmiş ülkeler, GTS rejimlerinin etkin kullanımının sağlanmasını ve tercihli rejimden gelişmişlik düzeyi düşük ülkelerin daha fazla yaralanabilmelerini teminen çalışmalar başlatmışlardır. Bu yönde atılan adımların en önemlisi terfi (graduation) adı verilen ve bazı ülkelerin gelişmişlik ve uzmanlaşma düzeylerine bağlı olarak sistem dışına çıkarılmasını öngören uygulamadır. 

AB’nin GTS Uygulaması

AB’nin GTS uygulamasının esas amacı, gelişmekte olan ülkelerin uluslararası ticaret sistemi ile bütünleşmesinin sağlanması ve bu ülkelerin pazara giriş koşullarının geliştirilmesi, ihracat gelirlerinin arttırılarak yaşadıkları döviz darboğazının aşılmasına yardımcı olunması, böylece bu ülkelerin ekonomik kalkınmalarının hızlandırılması şeklinde özetlenebilir. Esasen, AB’nin GTS uygulamasından yararlanabilecek ülke sayısı 150’nin üzerinde olmasına rağmen, gelişmekte olan ülkelerle Topluluk arasında akdedilen tercihli anlaşmalar nedeniyle bu sistem çerçevesinde ele alınan ülke sayısında büyük düşüşler olmuştur. Bu ülkelerin çoğunluğu, Lomé Konvansiyonu kapsamında olup, Magrep ve Maşrek ülkeleriyle imzalanan İşbirliği Anlaşmalarının GTS’den daha fazla taviz içerdiği gözlemlenmektedir.

Avrupa Birliği tarafından otonom olarak uygulanan Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi (GTS) belirli dönemler için geçerli olmakta, bu dönemler sonunda sistem, uygulamada görülen aksaklıklar ve gelişmeleri yansıtacak şekilde yeniden düzenlenmektedir. Bu bağlamda,

2009–2011 döneminde uygulanan GTS Rejimini düzenleyen 732/2008/EC sayılı Konsey Yönetmeliği ile birlikte 2008 yılı sonunda yürürlükten kalkan 980/2005 sayılı Konsey Yönetmeliğinde büyük değişiklikler öngörülmediği, bir taraftan 2005-2015 dönemi uygulanacak GTS Rejimine ilişkin genel ilkeleri belirleyen COM(2004) 461 sayılı Komisyon Bildirimi ile uyumlu hareket edildiği, diğer taraftan da GTS kullanıcılarının istikrar, öngörülebilirlik ve şeffaflık taleplerine cevap verildiği görülmektedir.

AB tarafından 2009-2011 döneminde uygulanan olan GTS rejimi altında üç tür tercihli rejim uygulanmış olup, söz konusu uygulama 512/2011 sayılı Konsey Yönetmeliği ile birlikte 2013 yılının sonuna dek uzatılmıştır:

Standard GTS:176 gelişme yolundaki ülke ve gümrük bölgesi için uygulanmış ve 6300 tarife satırını kapsamıştır.

GTS +:Sürdürebilir kalkınma ve iyi yönetişimin sağlanmasını teşvik etmek üzere GTS Rejimi ekinde sayılan Uluslararası Konvansiyonları onaylamaları ve uygulamaları şartıyla gelişmekte olan zayıf ülkelerin desteklenmesine yönelik ilave tarife indirimleri sağlanmıştır. 2006–2008 GTS Rejimi kapsamında 14 ülke GTS+ rejiminden yararlanmıştır.

Silahlar Hariç Her Şey Düzenlemesi: 50 en az gelişmiş ülkenin vergisiz ve kotasız olarak Topluluk pazarına girmesi öngörülmüştür.

2009-2011 GTS Rejiminin genel özelliklerine bakıldığında; düzenlemenin öncekine paralel bir şekilde, rejime tabi ürünlerdeki tavizleri, hassas ve hassas olmayan olarak iki kategoride belirlediği görülmüştür. Buna göre, hassas olmayan kategorisinde yer alan ürünlerde gümrük vergileri sıfırlanmış, olup, hassas kategorisindeki ürünlerde ise 3.5 puanlık sabit bir indirim ve spesifik vergilerde %30 oranında bir indirim yapılmıştır. Ancak, 50-63. fasıllarda yer alan tekstil ve konfeksiyon ürünlerinde sektörün hassasiyetine binaen, 3.5 puanlık indirim yerine %20 oranında bir indirim yapılmıştır. Yapılan indirimler neticesinde ad valorem vergilerde %1, spesifik vergilerde ise 2 Euro'luk bir orana ulaşılması durumunda vergiler sıfırlanacaktır. Böylece, halihazırda OGT oranı %4,5 ve altında olan hassas ürünler ile, hassas olmayan ürünlerdeki vergi oranı fiilen "0" seviyesine inmiştir.

Diğer taraftan, söz konusu rejim kapsamında terfi mekanizması aynen korunmuştur. Bu çerçevede; GTS Rejiminden yararlanan ya da yararlanma imkanına sahip bir ülkenin AB pazarında göstermiş olduğu 3 yıllık gelişmeye bağlı olarak GTS ile sağlanan tercihli giriş imkanının askıya alınabilmesi veya daha önce askıya alınan tercihli giriş imkanının yeniden sağlanabilmesinin yolu açılmıştır.

Buna göre, 3 yıl arka arkaya Dünya Bankası kriterlerine göre kişi başına düşen milli geliri yüksek ülke grubuna giren yararlanıcılar sistemden çıkarılmaktadır. Diğer taraftan, GTS’den yararlanan bir ülkenin belli başlı 5 sektörde AB’ye yönelik ihracatı, aynı sektörde GTS kapsamında AB’ye yapılan toplam ihracatın yüzde 75’ini geçerse, terfi mekanizması uygulanmaktadır. Ayrıca, yararlanıcı ülkelerin, AB ile GTS uygulamasından daha tavizli bir anlaşma akdetmesi durumunda, anılan ülkeler sistemden çıkarılmaktadır.

Bununla birlikte terfi mekanizması yalnızca GTS ve GTS+ tercihli rejimleri için uygulama alanına sahip olup, en az gelişmiş ülkeler için uygulanan “Silahlar Hariç Herşey” inisiyatifi için terfi mekanizması uygulanmamaktadır.

2004-2006 ticaret verileri dikkate alınarak yapılan hesaplama sonrasında aşağıda sayılan yararlanıcı ülke ve ürün grubu kombinasyonlarında 6 ülke yeniden GTS rejimine dahil edilmiş, bir ülke için ise tercihli giriş imkanı askıya alınmıştır.

i)Yeniden GTS rejimine dahil edilen ülkeler ve ürünler:

Cezayir: Bölüm V (Mineral ürünler) 

Hindistan: Bölüm XIV (Mücevher, inci, değerli metal ve taşlar)

Endonezya: Bölüm IX ( Ağaç ve ağaç ürünleri)

Rusya: Bölüm VI ( Kimyasal ve Birleşik sanayi ürünleri) ve Bölüm XV ( Temel metaller)

Güney Afrika: Bölüm XVII (Ulaştırma ekipmanları)

Tayland: Bölüm XVII (Ulaştırma ekipmanları)

ii)GTS rejiminin askıya alındığı ülke ve ürünler:

Vietnam: Bölüm XII (Ayakkabılar, şapkalar, şemsiyeler, güneş şemsiyeleri, yapay çiçekler vs.) 

AB’ye GTS kapsamında yapılan ithalata bakıldığında ise 2006 yılında GTS kapsamında yapılan ithalatın bir önceki yıla göre % 10 oranında aratarak 51 Milyar Euro seviyesine ulaştığı görülmektedir. 2007 yılında ise GTS kapsamında yapılan ithalat % 12 oranında artarak 57 Milyar Euro düzeyine ulaşmıştır. 2007 rakamlarının GTS alt bölümlerine göre dağılımı ile AB’nin GTS uygulaması nedeniyle maruz kaldığı vergi kaybı ise şu şekildedir:

2007

GTS Kapsamında Yapılan İthalat  (milyon €)

AB’nin Vergi Kaybı (milyon €)

Standard GTS

47,848

1,542

GTS+

4,900

0,501

Silahlar Hariç Herşey

4,302

0,505

Toplam

57,050

2,548

 

AB’nin Yeni Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi Yönetmeliği

Öte yandan, AB’de 1 Ocak 2014’ten itibaren uygulanmaya başlanan GTS rejimini düzenlemek üzere Komisyon tarafından hazırlanan 2011/241/COM sayılı Yönetmelik taslağı Mayıs 2011’de Avrupa Parlamentosu ve Konsey’e sunulmuştur. Bahse konu Yönetmelik 13 Haziran 2012 tarihinde Parlamento tarafından 107’ye karşı 503 oyla kabul edilmiştir.  Söz konusu Yönetmelik, 4 Ekim 2012 tarihinde de Konsey tarafından onaylanmıştır. 1 Ocak 2014’ten itibaren uygulanacak ticari tavizleri içeren yeni GTS Yönetmeliği, 31 Ekim 2012 tarihli ve L 303/1 sayılı AB Resmi Gazetesi’nde yayımlanmıştır.

Yeni GTS rejimi ülke kapsamı bakımından esaslı kısıtlamalar öngörmekte, tekstil sanayi için korunma önlemlerini güçlendirmekte ve GTS ürün kapsamını, gelişmekte olan ülkelerden gelen kıymetli madenleri içine alacak şekilde genişletmektedir.

Yeni Yönetmelik aşağıda 3 grupta sıralanan ülkelerin AB GTS rejiminden çıkarılmasını öngörmekte, böylelikle hâlihazırda 176 olan GTS yararlanıcısı ülke sayısının 75’e düşmesi beklenmektedir:

Yukarıdaki kriterler ışığında, 3. grupta yer alan Meksika, G. Afrika ve Cezayir ile 2. grupta yer alan Rusya, Arjantin, Brezilya, Suudi Arabistan, Kuveyt ve Katar gibi ülkeler AB’nin yeni GTS rejimi kapsamı dışında kalacaktır. Böylelikle, GTS rejiminden esas olarak en çok ihtiyacı olan gelişmekte olan ülkelerin faydalanması hedeflenmektedir. Ülke kapsamının daralması ile AB’nin 2009 yılı rakamlarıyla 60 milyar Avro olarak gerçekleşen GTS çerçevesindeki ithalatının 2014 yılında 37,7 milyar Avro’ya inmesi beklenmektedir. Ülke kapsamının daraltılmasına ilişkin temel öngörü yukarıda özetlendiği şekilde olmakla birlikte yeni GTS Rejimi kapsamındaki nihai yararlanıcı ülke listesi taslak GTS Yönetmeliği’nin onay sürecinin tamamlanması ile birlikte ve son dört yılın verileri esas alınarak tespit edilecektir.

Ayrıca, Yönetmelik kapsamında ilave tavizler içeren GTS+ rejiminden faydalanacak ülkelere Ukrayna, Filipinler ve Pakistan eklenmiştir. Bu durumda, faydalanıcı ülkelerin ihracatının, AB’nin GTS kapsamında yaptığı toplam ithalatının %2’sini geçmemesi gerekmekte (yürürlükteki GTS’de bu oran %1’dir); ayrıca GTS+ rejiminden yararlanmak isteyen ülkelerin insan hakları ve sürdürülebilir büyüme alanlarındaki 27 uluslararası anlaşmaya taraf olmaları ve bu anlaşmaların gereklerini yerine getirmeleri gerekmektedir.

Yeni Yönetmelik, GTS+ rejimi ile sağlanan ek tavizler kapsamında GTS+ yararlanıcısı ülkelerce yapılacak ihracattaki ani artışların AB tekstil ve giyim sanayini olumsuz etkilemesini önlemek amacıyla belirli eşikler tespit etmiş ve bir GTS+ ülkesinden AB’ye yapılan ihracatın bir yıl içerisinde %13,5’ten fazla artması ya da bir GTS+ ülkesinin belirli ürünlerde AB’ye yaptığı ihracatın AB’nin o üründe yıllık toplam ithalatının %6’sını geçmesi durumunda, belirtilen ürünlerdeki tavizlerin askıya alınabilmesini öngörmüştür. Ayrıca, GTS rejiminin kapsamı, özellikle Afrika ülkeleri bakımından önem taşıyan alüminyum oksit, kurşun ve kadmiyum gibi hammaddeleri içerecek şekilde genişletilmiştir.

Yönetmelik Taslağı’nın AB Resmi Gazetesi’nde yayımlanmasının ardından uygulamaya konması süreci içerisinde, Komisyon Avrupa Parlamentosu ve Konseyi ile ortaklaşa çalışmalarını sürdürecek, söz konusu çalışmalar, tercihlerden yararlanmaya uygun olan ve faydalanan ülkelere ilişkin listelerin hazırlanması üzerine yoğunlaşacaktır.

AB-GTS’nin Türkiye Tarafından Üstlenilmesi

Gümrük Birliği’ni tesis eden 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı’nın 16. maddesine istinaden, AB’nin Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi (GTS)'ne uyum amacıyla, 01/01/2002 tarihinde İthalat Rejimi Kararı Eki II sayılı listede GTS ülkeleri sütunu oluşturularak indirimli gümrük vergisi oranları yayımlanmıştır. Ayrıca, GTS ekleri söz konusu Karar ekinde verilerek, AB’nin rejimi kısmen uygulamaya konulmuştur. 25/08/2004 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan İthalat Rejimi Kararı’na ek Karar ile ise GTS kapsamındaki ürünlere, ülkelere (Ermenistan hariç), ürünlerin hassasiyet derecesine, indirim oranlarına, hariç sektörlere ve özel teşvik düzenlemelerine sonuçları itibariyle uyum sağlanmıştır.




TÜM SORULAR

Ceyhun Atuf Kansu Cad. No: 120 Balgat / Çankaya ANKARA

+90 (312) 447 27 40 / +90 (533) 039 95 96 (Mesai saatleri dışında)

info@oaib.org.tr

+90 (312) 446 96 05